AnasayfaBlogBilimsel Araştırma ve Yayın Etiği
Bilim

Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği

25 Mart 2021
Bir kişi dizüstü bilgisayarına odaklanmış, iki eliyle bir şeyler yazıyor. Dizüstü bilgisayar mavi ve sarı bir arka planla çevrelenmiş ve sağ üst köşede bazı metinler görülüyor. Kişi beyaz bir gömlek giyiyor ve sağında bir fincan kahve var. Önünde bir kitap ve kalem, yanında da üzerinde yazılar olan bir tabela vardır. Kişinin elleri yakın planda klavyede bir şeyler yazarken görülüyor.
KonuTanımÖnemi
Bilimsel AraştırmaAraştırmacının, nicel ve nitel araştırma yöntemlerini kullanarak, bir olgunun aktarılması veya bir problemin çözümlenmesini, aşamalarıyla birlikte kaleme aldığı, bilimsel amacı olan akademik çalışma.Bilimsel bilgi üretir, etkili çözümler sağlar ve bilimi ilerletir.
Nicel AraştırmaSayısal bulgular ile veri toplama yöntemi.Araştırmaların ölçülebilir ve kesin sonuçlar vermesini sağlar.
Nitel AraştırmaSayısal bulguların araştırmaya kazandırdığı nitelikler ile veri toplama tekniği.Araştırmaların detaylı ve derinlemesine bilgi sağlamasını sağlar.
Veri Toplama TeknikleriAraştırmada kullanılan yöntemlerle elde edilen bilgilerin toplanması süreci.Araştırma sonuçlarının doğruluğuna ve geçerliliğine etki eder.
Bilimsel Araştırma ve Yayın EtiğiBilimsel araştırmaların ve yayınlarının etik kurallara ve prensiplere uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekliliği.Bilimsel araştırmaların güvenilirliği, geçerliliği ve dürüstlüğünü sağlar.
Kaynak GöstermeBilimsel araştırmalarda kullanılan bilgilerin hangi kaynaklardan alındığının belirtilmesi süreci.Bilimsel çalışmaların güvenilirliğini, doğruluklarını ve gerçekliğini sağlar.
Yayın EtiğiAraştırmaların kopyalama olmadan, özgün, bilimsel amacı olan şekilde yayınlanması gerekliliği.Bilimsel çalışmaların orijinallik, dürüstlük ve güvenilirliğini sağlar.
Yayın Etik İhlâliBir araştırmacının, kendine ait bir ürün ortaya koymadan, başkalarına ait araştırmaları ve bulguları kaynak göstermeksizin, kendi adıyla yayınlaması durumu.Bilimsel araştırmaların güvenilirliğini ve değerini etkiler, bilim etiğine zarar verir.
Etik SorunVar olan bir sorun karşısında, yaptırım uygulanmaması sebebi ile çözümlenmesi mümkün olmayan durum.Bireyler ve toplumlar arasında güven, adalet ve dürüstlük sorunlarına yol açabilir.
IntihalBaşkalarına ait fikir veya eserleri, izin almadan veya kaynak göstermeden kendi adına kullanma.Bilimsel dürüstlük ve özgünlük ilkelerini ihlal eder ve bilimin güvenilirliğine zarar verir.

Bilimsel Araştırma; araştırmacının, nicel ve nitel araştırma yöntemlerini kullanarak, bir olgunun aktarılması veya bir problemin çözümlenmesini, aşamalarıyla birlikte kaleme aldığı, bilimsel amacı olan akademik çalışmalardır. Nicel araştırma yönteminde, sayısal bulgular ile veri toplama; nitel araştırma yönteminde ise; sayısal bulguların araştırmaya kazandırdığı nitelikler ile veri toplama tekniği uygulanıyor.

Bilimsel Araştırmalarda Veri Toplama Teknikleri

Bilimsel araştırmalarda her iki yöntemde de ortak olarak kullanılması gereken veri toplama tekniğinin, doğru yöntemin bulunmasındaki etkilerini inceleyelim:

  1. Problemin belirlenmesi, 

  2. Yer, zaman,

  3. Problemin yarattığı etki ve hedef kitle, 

  4. Hangi alana ait olduğu, 

  5. Çözümü için ne tür öneriler getirilebileceği, 

  6. Bu önerilerin hangi teknikler ile test edileceğinin belirlenmesi, 

  7. Yapılan testler sonucunda, sunulan önerilerin çözümde ne kadar işe yaradığının bilinmesi gereklidir.

  8. Bu maddeler dikkate alınarak, yöntemin nicel ya da nitel araştırma olması ile ilgili karara varılıyor. 

Bilimsel araştırma ve yayın etiği tüm çalışmalarda bir bütün olarak ele alınıyor. Çünkü bir araştırmanın tamamlanması kadar, etik ilkelerine uygun şekilde yayınlanması da önemli. Araştırmacının kaleme aldığı bilimsel araştırma çalışmasında yayın etiğine hâkim olması gerekiyor. Kullandığı dilin anlaşılır, objektif özelliklere sahip olması, önceden çalışılmış olan bir araştırmadan kopyalama yapmamış olması ilk dikkat çeken konulardan. Ayrıca bilimsel araştırmalarda dürüstlük ve alıntı yapılan kaynak yazarına saygı duyulması da önemli olan diğer hususlardır. Bu nedenle yazar, kaynak bilgisi muhakkak paylaşılmalı veya alıntılarda kaynak yazarına atıfta bulunmalı.

Bilimsel Araştırmalarda Neden Kaynak Gösterilmeli?

Bilgi, yaşam kalitesinin artması, öğrenim keşfinin sonsuzluğu ve hayatımızın her anında, her alanında var olan bir gereksinim. Bilimsel araştırmalarda yer verilen bilgilerin, kanıtlara dayalı olması, o çalışmaların gerçeklik payını artırmakta etkilidir. Buna bağlı olarak kaynak göstermek; hem gerçekliğe dair kanıtlara ulaşmak, hem bu kaynağın oluşumundaki tüm haklara saygı duymak, hem de ortaya çıkan çalışmanın güvenilirliğini artırmak açısından gerekli. Gerçekliği örneklenmemiş ve kaynağı belli olmayan bir çalışma, bilimsel araştırma olarak adlandırılamaz. Ayrıca; kaynağın temiz ve doğru olması da en az kaynak gösterimi kadar önem arz ediyor.

Günümüzdeki araştırmalar, çok zaman harcanmadan internetten yapılıyor. Maalesef bilimsel araştırmalarda, internetin çok fazla kaynağa ulaşmayı sağlaması bir dezavantaja dönüşüyor. Bu durum da her bulunan kaynağın doğru olmaması ihtimalini içinde barındırıyor. Bilgilerin değiştirilmiş olması (tarih, yer, konu vs.), yanlış bilgi eklenmiş ya da eksiltilmiş olması gibi. Yanıltıcı kaynak ve sınırlı araştırmaların, bilgiye hızlı ulaşma isteğiyle buluşması sonucu kaynak kirliliği oluşuyor. "Ulaşılan kaynakların kirletilip, düşünsel anlamda tahrip edilmiş olması" şeklinde de tanımlanabilir.

Bilimsel Araştırmanın Yayın Etiğine Uygunluğu Nedir?

Etik: Bir amaç için, toplum kadar geniş olmayan sınırlı bir alan içerisinde bulunan bireyin, o alanın gerektirdiği şekilde davranmasını sağlayan ahlâki kurallardır.

Etik ile ahlâk kurallarını ayıran fark: Ahlâk; toplum içinde uyumu sürdürebilmek için bireyin davranışları göz önünde bulundurularak, iyi ile kötü ayrımı yapan ve kişiye göre değişkenlik de gösterebilen yazılı olmayan kurallar bütünüdür. Etik ise; insanın niteliklerini oluşturan yerlerde (iş, okul, dernek, spor vb.) belirlenen uyulması zorunlu ve uyulmadığı durumda yaptırım uygulanan kurallardır. (Uzaklaştırma, para cezası vb.)

Yayın Etiği: Kopyalamadan uzak, özgün, bilimsel amacı olan araştırmalar için bir etkileşim alanı olarak kabul edilebilir. Yakın zamanda yurt dışında bir bakanın, yüksek lisans bitirme projesi araştırmasında yaptığı intihal nedeniyle görevinden alınması ya da istifa etmesi yönündeki haberine şahit olduk. Haberlere yansıyan, istifa ettiğiydi.

Bilimsel araştırmalar her ne kadar akademik hayatın bir üst seviyeye gelmesi için birer köprü görevi görüyor olsa da; yapılan yanlış tercihler nedeniyle sonunda ciddi yaptırımlar uygulanabiliyor. Bazen yaptırım uygulanmasa bile kişinin tepkiler sonucunda, hayatında ciddi bir karar verip, toplumdan soyutlanmasına da sebep olabiliyor. Tıpkı bu örnekte olduğu gibi.

Yayın Etiği Sorunları Nelerdir?

Etik Sorun

Var olan bir sorun karşısında, yaptırım uygulanmaması sebebi ile çözümlenmesi mümkün olmayan durumdur.

Yayın Etik İhlâli

Bir araştırmacının, kendine ait bir ürün ortaya koymadan, başkalarına ait araştırmaları ve bulguları kaynak göstermeksizin, kendi adıyla yayınlaması ve çoğunlukla intihal tekniğini kullanması. Türkiye’nin mevcut durumunda yapılan bilimsel araştırmaların çoğu, uluslararası bültenlerde intihal olarak tanımlanıyor. Bir teselli olarak belirtilebilir ki, intihal Türkiye’ye özgü bir sorun değil. Ancak buna rağmen ülkemizde kurumlaşmış olarak sürdüğünü de ekleyebiliriz.

kendine ait olmayan bir ürünü, kendi adı ile sunmak bilim anlamında birçok güvenilir ismin, aslında gerçekte hayal kırıklığı yaratacak kadar etik ihlâli yaptığını gösteriyor. Bana göre bir profesörün veya bir bilimcinin akademik öyküsü baştan sona; başarılarıyla-başarısızlıklarıyla özgün ve doğru yansıtılmış olmalı. Bu kendine özgü başarı hikayesi de; bu yolda ilerlemek isteyen kişiler için daha çok teşvik edici ve özgüven sağlayıcı olur diye düşünüyorum. Çünkü etik uygunluğu olmayan her şey o kadar kusursuz ve basit bir dille yansıtılıyor ki! Belki de akademik öykülerden çok, intihal mahsulü olan o dünyaca onay görmüş, alkışlanmış, mükemmel araştırmaları okuyunca birçok insan özgüvenini yitiriyor. Hangi konuda katkı sağlayacağını bilemeden yön değiştiriyor.

Kısacası; yayın etik ihlâli, hem bu meslek grubunda olmak isteyenler açısından, hem de güvenilir gördüğümüz kişi ve kaynakları tekrar sorgulamamız açısından büyük bir zaman ve güven kaybı oluşturuyor. 

Bilimsel araştırmada yayın etiği ile ilgili ‘’Kestirmeden Bilimci Olmak’’ başlıklı makalenin okunmasını tavsiye edebilirim. Anlatım o kadar açıklayıcı ki, ülkemizde henüz ciddi bir yaptırım örneği görülmemiş olan ihlâllerin, sosyal yaşantıyı ve kişinin özsaygısını nasıl etkilediğini de gözler önüne seriyor. Makalede anlatılan, Yayın Etik İhlâli ile ilgili tanımlardan bazıları şu şekilde:

Avantacı bilim: Birden fazla araştırmacının eşit sayıda konuyu üstlenerek ortaya çıkardığı bilimsel araştırmada, akademik üstünlüğü olan kişinin kendi adını ilk sıraya yazarak araştırmayı yayınlaması. Ayrıca; avantacı bilimi şöyle örnekleyebiliriz: Genellikle araştırmalara bölüm veya bilim dalı başkanının isminin yazılması şeklinde görülür.

Benim düşünceme göre; kendisinde araştırma ve kaynak oluşturma vasıfları ve bilgisi bulunmayan; ancak görevi nedeniyle bir araştırma sunması gerektiği için bu yola başvuran kişilerin kullandığı sistem anlamını taşıyor. Mesleki etiğe aykırı olan bir durum olduğu fikrindeyim. Ayrıca bu konudaki yetersizliğin, öğrencilere de yanlış bir eğitim verilmesine, eksik bilgilendirilmelerine, mesleki hataların artmasına ve bilimsel çalışmaların yanlış kanıtlar ile açıklanmasına neden olabiliyor. Bunun da o bölüm tamamlandıktan sonra, ilgili akademisyenlerden eğitim alan ve alacak olan yeni adaylara, topluma yansımasına sebep olacağını düşünüyorum.

Taklacı bilim: Önceden hazırlanmış olan bir bilimsel araştırmanın içeriğindeki cümlelerin, kelime yerleri değiştirilerek yeni bir araştırma içeriğine dönüştürülmesi.

Çarpıtan bilim: Tamamen yayın sayısının fazlalığına odaklanan bir araştırma şekli. İstenilen sonuçları elde etmek amacıyla, araştırma çalışmasının içerisinde yer alan, bilimsel kaynaklara dayanan bilgilerin, araştırmacının kendi tercihine göre değişiklikler yaparak, yayına sunması. Aynı konuyu birden fazla ele alarak, farklı cümleler ile işleyerek oluşturulan bilimsel araştırmalar olarak da tanımlayabiliriz.

Bilimsel araştırmalarda çarpıtma eylemini; ulaşılan bilgilerin üçüncü şahıslar tarafından kişisel yorumlanarak manipülasyona maruz kalması ve anlatılmak istenenin dışında bir algı oluşturulmasına sebep olması şeklinde yorumluyorum. Örneğin; bir deprem bilimcinin, eldeki verilere ve analizlerine göre bir turizm bölgesinde 9.0 şiddetinde bir deprem olacağını ön gördüğünü varsayalım. Ancak bölge yönetimi, halkı telâşlandırmamak ve turizm gelirlerini kaybetmemek adına bu bilgiyi gizli tutuyor. Halka 7.0 şiddetinde bir deprem olacakmış gibi bilgi veriyor. Bu durumda yapı stogunun ona göre oluşturulmasına sebep oluyor. Ancak büyük deprem olduğunda çok sayıda zayiat yaşanıyor. Bu örnekte olduğu gibi; çarpıtan bilimin, bilimsel araştırmalarda geri dönüşü olmayan tecrübelere yol açabileceğini görüyoruz. (Hayali bir örneklendirmedir, gerçeği yansıtmamaktadır.)

Aşıran bilim: Bilimsel araştırmanın önceden hazırlanmış olan bir çalışmadan kopyalanarak oluşturulması yani intihal anlamını taşıyor.

Olmayan bilim: İntihalin suç olarak kabul edilip, Türkiye’de şimdiye kadar emsal bir yaptırım görmemesi sebebiyle, ülkemizde bu şekilde birçok araştırma olduğu ve kopyala yapıştır bir düzenden ibaret olduğu için de gerçekliği bulunmayan bilim, olmayan bilim olarak adlandırılıyor.

Yayın Etiği Hangi Kurallara Dayanıyor?

Kısacası; bilimsel araştırma ve yayın etiğinin esasları etik ve ahlaki kurallara dayanıyor. Bu iki tanım da tamamen insani ve basit unsurların bilimle nasıl buluştuğunu gösteriyor. Ülkemizde hızla artış gösteren bilimsel çalışmaların gerçekliği, yayın etik ilkelerine uyumlu olup olmadıklarını görebileceğimiz programlar sayesinde ölçülebilir hale gelmiş durumda.

Gerek yasal yaptırımları, gerekse kişisel haklar temel alınarak, araştırmaların; özgün, bilime dayalı ve yeterli oranda kapsamlı olması okuyucuların ve akademik kariyer hedefleri olan kişilerin beklentilerini karşılamaya yetiyor. Ancak ne yazık ki, bu alanda da etik dışı uygulamalar ile doğruluğu belirsiz, başka kaynaklardan çarpıtılarak oluşturulmuş ve çoğunlukla da yalnızca bilimsel bir ürün ortaya koymuş olmak için yapılan çalışmalar da birçok tartışmaya sebep oluyor.

Bir araştırmacının; unvanını yükseltmekten çok, problemleriyle, çözümleriyle, teknik kavramlarıyla, teorik, pratik tüm yanlarıyla kendine ait bir araştırma sunması gerekiyor. Böyle bir çalışma yanıltıcı tarafları bulunsa bile, etik ilkelerini yok sayarak oluşturulmuş birçok yayından daha değerli ve başarılı olacaktır.

Bilimsel Araştırma, Araştırmacının, nicel ve nitel araştırma yöntemlerini kullanarak, bir olgunun aktarılması veya bir problemin çözümlenmesini, aşamalarıyla birlikte kaleme aldığı, bilimsel amacı olan akademik çalışma, Bilimsel bilgi üretir, etkili çözümler sağlar ve bilimi ilerletir, Nicel Araştırma, Sayısal bulgular ile veri toplama yöntemi, Araştırmaların ölçülebilir ve kesin sonuçlar vermesini sağlar, Nitel Araştırma, Sayısal bulguların araştırmaya kazandırdığı nitelikler ile veri toplama tekniği, Araştırmaların detaylı ve derinlemesine bilgi sağlamasını sağlar, Veri Toplama Teknikleri, Araştırmada kullanılan yöntemlerle elde edilen bilgilerin toplanması süreci, Araştırma sonuçlarının doğruluğuna ve geçerliliğine etki eder, Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği, Bilimsel araştırmaların ve yayınlarının etik kurallara ve prensiplere uygun olarak gerçekleştirilmesi gerekliliği, Bilimsel araştırmaların güvenilirliği, geçerliliği ve dürüstlüğünü sağlar, Kaynak Gösterme, Bilimsel araştırmalarda kullanılan bilgilerin hangi kaynaklardan alındığının belirtilmesi süreci, Bilimsel çalışmaların güvenilirliğini, doğruluklarını ve gerçekliğini sağlar, Yayın Etiği, Araştırmaların kopyalama olmadan, özgün, bilimsel amacı olan şekilde yayınlanması gerekliliği, Bilimsel çalışmaların orijinallik, dürüstlük ve güvenilirliğini sağlar, Yayın Etik İhlâli, Bir araştırmacının, kendine ait bir ürün ortaya koymadan, başkalarına ait araştırmaları ve bulguları kaynak göstermeksizin, kendi adıyla yayınlaması durumu, Bilimsel araştırmaların güvenilirliğini ve değerini etkiler, bilim etiğine zarar verir, Etik Sorun, Var olan bir sorun karşısında, yaptırım uygulanmaması sebebi ile çözümlenmesi mümkün olmayan durum, Bireyler ve toplumlar arasında güven, adalet ve dürüstlük sorunlarına yol açabilir, Intihal, Başkalarına ait fikir veya eserleri, izin almadan veya kaynak göstermeden kendi adına kullanma, Bilimsel dürüstlük ve özgünlük ilkelerini ihlal eder ve bilimin güvenilirliğine zarar verir
Bilimsel araştırma ve yayın etiği bilimsel araştırma yayın etiği
Bu, uzun, dalgalı kahverengi saçlı bir kadının görüntüsüdür. Uzun kollu ve yuvarlak yakalı siyah bir gömlek giyiyor. Yüz ifadesi sakin ve rahattır ve gözleri uzaklara odaklanmıştır. Küçük bir burnu var ve dudakları sanki bir şey söylemek üzereymiş gibi hafifçe ayrılmış. Saçları ortadan ayrılmış ve sırtından aşağı dökülüyor. Kendinden emin ve sakin görünüyor. Arka plan nötr bir renkte ve ışık yumuşak ve sıcak. Bu görüntü huzur ve dinginlik hissi veriyor.
Tutku Güler
Blog Yazarı

İzmirli, 1990 doğumlu. Yüksek lisansını Anadolu Üniversitesi Konaklama İşletmeciliği alanında yaptı. 10 yıl boyunca turizm sektöründe çalıştı. Satış pazarlama sorumlusu ve çağrı merkezi yönetici olarak görev yaptı. Evli ve bir bebeği var. Yazıyla arasındaki bağ çocukluk yıllarına dayanıyor.

Benzer Yazılar
Doğru ve faydalı bilgiler sağlama konusunda kararlı olan uzman ekibimizle blogumuzu her zaman yeni makaleler ve videolarla güncelliyoruz. Güvenilir tavsiyeler ve bilgilendirici içerikler arıyorsanız, blog sayfamıza mutlaka göz atın.
Bu resimde mutlu bir şekilde gülümseyen bir adam görülüyor. Kendinden emin ve gururlu görünüyor, sanki bu İngilizce kursuna katılmaktan gurur duyuyor gibi. Kıyafeti iyi giyimli olduğunu ve kursu ciddiye aldığını gösteriyor. Yeni bir dil öğrenmenin zorluğuna hazır gibi görünüyor ve gülümsemesi başlamak için heyecanlı olduğunu gösteriyor. Ağzının, gözlerinin ve boynunun yakın çekimleri kendinden emin ve güvende hissettiğini gösteriyor. Bu görüntü, İngilizce kursu alan herkes için ilham verici olabilecek bir başarı ve kazanım duygusu aktarıyor.
4.9
(261)

İngilizce Eğitimi (B1-B2)

6 Konu5 Saat
Sakallı ve bıyıklı orta yaşlı bir adam mavi yakalı bir gömlek giyiyor. Dümdüz karşıya bakıyor, yüzü hafifçe yana dönük. Saçları koyu kahverengi ve dalgalı, gözleri koyu kahverengidir. Sakalı ve bıyığı düzgünce kesilmiş ve yüzünde soğukkanlı bir ifade var. Gömleği mavinin açık bir tonu, siyah bir kemer ve koyu renk bir kot pantolon giyiyor. Ellerini önünde kavuşturmuştur ve duruşu kendinden emin ve diktir.Dr. Mustafa Ceylan
735524
Bu çevrimiçi kurs görselinde elinde bir mektupla gülümseyen takım elbiseli bir adam görülüyor. Bu muhtemelen bir içerik yazma kursu almanın başarısını temsil ediyor ve öğrenilen becerilerin değerini gösteriyor. Adamın etrafı saksıda bir bitki, bir logo ve bir sprey kutusu gibi diğer nesnelerle çevrilidir. Bu unsurlar muhtemelen adamın başarıya ulaşmak için çeşitli içerik yazma stillerini öğrenmesi ve bunlarda ustalaşması gerektiğini ifade ediyor. Bu görsel, içerik yazma kursu almak isteyen herkes için harika bir motivasyon kaynağıdır ve elde edebilecekleri başarıyı hatırlatır.
5
(1377)

İçerik Editörlüğü

10 Konu5 Saat