Published on: 18 Temmuz 2018 Ertuğrul Yıldız 1 Yorum
Okuma Sayısı : 269

Parça başı çalışma yöntemi, yapılan iş sonucunda çalışma süresinin dikkate alınmadan tamamen çıktıların adet olarak dikkate alındığı, adından da anlaşılacağı üzere; parça parça çıkan, adet olarak oluşan ve çıkan mamulün aritmetik olarak sayılabildiği, bu sayınında gün sonunda iş görenin hak edişinin tespiti için raporlandığı yöntemdir. Bu yöntemle çalışan iş görenlerin İş Sözleşmelerine “Parça Başı İş Sözleşmesi” denir. Bu sözleşmede parça başı çıkartılan işin karşılığı olacak birim ücretlerinin açık olarak belirtilmesi, üretimin ya da üretim cinsinden kaynaklı değişiklikleri, çalışma koşulu ve birim ücretinin çalışanlara öncesinden bildirileceğinin, en önemlisi de çalışanlara yeterli kadar iş temin edeceğini taahhüt etmelidir. Mecburi sebeplerden kaynaklı yeteri kadar işin temin edilemediği durumlarda ise çalışanların ücretlerinin zaman esası dikkate alınarak ödenmesinin gerektiği ve bu durumlarda ödenecek ücretin sözleşmede taraflarca mutabık kalınmış olması gerekmektedir.

Parça Başı Çalışma Nedir?

Parça başı çalışma genellikle üretim-imalat, kalite, düşük teknolojili ürünler, elektronik olmayan ürünlerin montajı, tekstil ve ev ekonomisine katkı sağlamak isteyen aile fertlerinin evde yaptığı işlerdir. Evde yapılan işlerde şahıs kendi hesabına ve kendi evinde çalıştığı için değineceğimiz konulardan ayırabiliriz.

Parça başı çalışmada çalışılan sektöre göre değişiklik göstererek sadece insan gücü ve insan gücü + makine gücü kullanılarak yapılır. Çalışma düzeni genellikle stabil olsa da bazı işlerin el becerisi ile yapıldığını ve iş hakkında eğitim alınması gereklidir. Parça başı usulüne göre çalışan iş görenlerin diğer iş görenlerden ayıran tek fark ücretlerinin hesaplanma şekildir. Bu iş görenlerde 4857 Sayılı İş Kanununa tabi kişilerdir. Hepsinin diğer çalışanlarda olduğu gibi yıllık izin, kıdem tazminatı, mola ve emeklilik gibi temel ve doğal hakları vardır.

Parça Başı Çalışma Nedir?

Kanunlarımızın parça başı konusunda hesaplama yöntemi belirten bir maddenin olmaması, var olan maddelerinde yeteri kadar açık olmamasından kaynaklı bu usulde çalışan iş görenleri bazen mağdur edildiği bilinmektedir. Daha çok fazla mesai hak edişlerinin hakkaniyetli olarak ödenmediğinden dolayı birçok davaya konu olan bu usul için Yargıtay’ın 7. Hukuk Dairesi’nin “Parça Başı Ücretle Çalışan İşçinin Fazla Çalışmasının Hesaplanması” başlıklı kararı uygulamaya ışık tutmaktadır.

Özet olarak;

“Parça başına veya yapılan iş tutarına göre ücret ödenen işlerde, fazla çalışma süresince işçinin ürettiği parça veya iş tutarının hesaplanmasında zorluk çekilmeyen hallerde, her bir fazla saat içinde yapılan parçayı veya iş tutarını karşılayan ücret esas alınarak fazla çalışma veya fazla sürelerle çalışma ücreti hesaplanır. Bu usulün uygulanmasında zorluk çekilen durumlarda, parça başına veya yapılan iş tutarına ait ödeme döneminde meydana getirilen parça veya iş tutarları, o dönem içinde çalışılmış olan normal ve fazla çalışma saatleri sayısına bölünerek bir saate düşen parça veya iş tutarı bulunur. Bu şekilde bulunan bir saatlik parça veya iş tutarına düşecek bir saatlik normal ücretin yüzde elli fazlası fazla çalışma ücreti, yüzde yirmi beş fazlası ise fazla sürelerle çalışma ücretidir. İşçinin parça başı ücreti içinde zamsız kısmı ödenmiş olmakla, fazla çalışma ücreti sadece yüzde elli zam miktarına göre belirlenmelidir."

Parça Başı Çalışma

Bu özeti örneklemek gerekirse;

1 - İş Tutarının Hesaplanmasında Zorluk Çekilmeyen Haller

Çalışılan sektörden ve ya iş görenin çalıştığı işyerinden kaynaklı olarak günlük çalışma süresinin 8,5 saat ve haftada altı gün çalıştığını var sayalım. İş gören aynı model elektronik olmayan ürün montajı yapmaktadır. Birim fiyatı da model ve çalışma koşullarında bir değişiklik olmadığı için sabittir. Bilindiği üzere haftalık çalışma süresi 45 saat ve günlük çalışma süresi en az 7,5 saattir. Dolayısıyla çalışan her gün bir saat fazla mesai yapmaktadır.

  • Çalışan 7,5 saatte 100 adet ürün çıkmaktadır.
  • Birim ücret = 0,75 olarak belirlenmiştir.
  • Normal çalışma süresindeki hak edişi: 100 adet X 0,75= 75,00 TL olacaktır.
  • 1 saat fazla mesai ise 12 adet ürün çıkarmıştır.
  • Fazla mesaideki hak edişi: 12 adet X 0,75 X 1,50= 13,50 TL olacaktır.
  • Çalışanın o gün kazandığı ücret toplamda 88,50 TL olacaktır.

Not: İş görenin 7,5 saat içinde çıkardığı ve fazla mesaide çıkardığı ürün adeti günlük olarak raporlanmalı ve insan kaynakları departmanındaki bordro birimine teslim edilmelidir.

2 - İş Tutarının Hesaplanmasında Zorluk Çekilen Haller

Çalışılan sektörden ve ya iş görenin çalıştığı işyerinden kaynaklı olarak günlük çalışma süresinin 9 saat olduğunu ve haftada beş gün çalışıldığını, ancak dönemsel olarak kanunların belirlediği süreleri geçmeden akdi tatil olan cumartesi günü ve hafta içi de fazla mesai yapıldığı var sayalım.

Çalışanın haftalık çalışma süreleri aşağıdaki gibi olduğu var sayalım.

Haftalık Çalışma Tablosu
Gün Saat
Pazartesi 9 Çalışma Saati
Salı 7 Çalışma Saati
Çarşamba 10 Çalışma Saati
Perşembe 11 Çalışma Saati
Cuma 8 Çalışma Saati
Cumartesi 5 Çalışma Saati
Toplam 50 Çalışma Saati

İş gören çalıştığı bu hafta boyunca toplam 2500 adet bornoz ütülenmiştir. Birim ücreti ise 0,35 olarak belirlenmiştir. Özetten belirtilen yöntem ile;

Fazla mesai saati: 50 – 45 = 5 saat

Bir saatte çıkan sayı: 2500 adet / 50 saat= 50 adet

45 saat X 50 adet = 2250 adet

  • Normal çalışma süresindeki hak edişi: 2250 Adet X 0,35 = 787,50 TL
  • Fazla mesaideki çıkan sayı: 2500 adet – 2250 adet = 250 adet
  • Fazla mesaideki hak edişi: 250 adet X 0,35 X 1,5= 131,25 TL

Çalışanın o hafta kazandığı (hafta tatili ücreti hariç) toplamda 918,75 TL olacaktır.

Bir sonraki blog yazısında devam edeceğim.

  • Parça Başı Ücret ,
  • Parça ,
  • Başı ,
  • ücret ,
  • Yargıtay ,
  • hukuk ,
  • Yöntem ,
  • insan kaynakları ,
  • Bordro
Yorumlar(1)
Yorumlar
5,0
Ortalama Değerlendirme
%100
%0
%0
%0
%0
Değerlendirmeler
Gülsüm Orhan
28.Eylül.2018

Verimli bir yazı olmuş, teşekkürler bu yeni bilgiler için 

Yazar
    İnsan Kaynakları, Blog Yazarı
Özgeçmiş

Süleyman Demirel Üniversitesi'nde İnsan Kaynakları Yönetimi/Personel Yönetimi bölümünde önlisans yapmıştır. Sonrasında Anadolu Üniversitesi Çalışma Ekonomisi ve Endüstri İlişkileri bölümünden mezun olmuştur.

Devamı