AnasayfaBlogMasal Nedir? Özellikleri Nelerdir?
Nedir?

Masal Nedir? Özellikleri Nelerdir?

04 Ağustos 2021
Masal Nedir?

Evvel zaman içinde, kalbur saman içinde; pireler berber, develer tellal iken, ben anamın beşiğini tıngır mıngır sallar iken…” ile başlayan, çocukluğumuzu süsleyen ve hayal dünyamızın gelişmesini sağlayan masallar bugünkü konumuz. Keloğlan, Sindirella, Çizmeli Kedi, Kırmızı Başlıklı Kız ve daha birçok masal çocukluk yıllarımızı süsleyen efsane karakterler olmuştur. Aynı zamanda okurken bir yandan da okuduklarımızı yaşama fırsatı vermiştir. Gözlerimizi kapatıp bizi okuduğumuz yazıların içinde bir kahraman olarak yer almamızı sağlamıştır. Kimimiz gece yatarken dinleyerek uyuduk kimimiz okurken hayallere daldık. Peki, masal nedir?

Masal, sözlü ve anonim halk edebiyatı içinde var olan, olağanüstü kahraman ve yaratıklara sahip olan, anlatılanların tamamen gerçek dışı olduğu, yer ve zamanın her zamanın belirsiz olduğu anlatı türüdür. Gerçek dışı ögeler içermesi ve anlattıklarını gerçeğe benzetme çabası taşıyan bir anlatı türüdür. Türkçe ’de öğrenilen geçmiş zaman kipi kullanılarak yazılan anlatı türüdür. Masal, genellikle toplum tarafından yaratılan, sözlü gelenek içerisinde yer aldığı için ağızdan ağıza, nesilden nesile aktarılan ve olağan dışı durum ve kahramanları anlatan bir türdür.

Sözlü edebiyat ürünü olması, olağan dışı olay ve kahramanların yer aldığı bu eserler Türk edebiyat ve kültüründe oldukça önemli bir yere sahiptir. Yazının giriş cümlesinde olduğu gibi tekerlemelerden oluşur. Aynı zamanda düz yazıdan ziyade şiir şeklinde yazılan manzum eserlere denilir. Masalların yazım amacı genellikle okuyucularına öğüt vermektir. Okuyucusunun eserden ders çıkarması, öğüt alması ve hayal gücünün gelişmesini sağlama amacı taşır. Okuyucularını düşsel bir yolculuğa çıkarmaktadır.

Masal, merak duygusunu en çok barındıran edebiyat ürünüdür. Bu edebiyat ürününde olayların nasıl gelişeceği, kahramanları neyin beklediği, masalın nasıl biteceği vb. konular okuyucuda merak isteği uyandırmaktadır. Eğiticilik esaslı edebiyat ürünüdür. Genellikle iyiler hep kazanır kötüler hep kaybeder. İyiler ödüllendirilir kötüler ise cezalandırılır. Halk içinden birinin kötülere karşı kazandığı zafer durumu başlıca konuyu oluşturur. Okuyucu kitlesi genel itibariyle çocuklardır. Çocuklara iyilik ve kötülük kavramlarının daha kolay kavraması için yardımcı olur. Masallar her zaman iyilerin kazanması ile bitmektedir.

Son olarak etimolojik olarak inceleyelim. Bu kelime, Arapça “mesel” kelimesinden dilimize geçmiştir. Anadolu’da halkımız masalın yerine metel, matal, oranlama ve nagıl kelimelerini kullanmıştır. Kavram hakkında giriş yaptıktan sonra gelin hep beraber konunun derinliklerine inelim. Masalın temel ögeleri hakkında bilgi sahibi olalım.

Masalın Temel Ögeleri

  • Konu: Masalın temel ögeleri arasında ilk sırada konu yer alır. Masallar, her bireyi ilgilendiren evrensel konuları işlemektedir. Özellikle okuyucu kitlesi çocuklar olduğu için iyilik ve kötülük konuları başlıca konularıdır. Doğruluk, dürüstlük, erdem sahibi olma, yardımseverlik, iyimserlik gibi konular işlenmektedir. Haksızlıklara karşı halkın içerisinden bir kişinin direnmesi ve o kişinin önder olma durumu vardır. O önder olan kişi mutlaka ama mutlaka üstün gelmesi ile metin sonlanır. Kişilerin verdikleri mücadele ustalıkla işlenir. Ulaşılması zor olan amaçlara varma isteğinden doğan hayal ürünleri işlenir.

  • Olay: Masalın temel ögeleri arasında olay da yer alır. Masalların en temel özelliği olay merkezli edebiyat ürünü olmalarıdır. Masallarda işlenen olaylar, tamamen hayal ürününden oluşmaktadır. Aynı zamanda işlenen olay olağanüstü özellikleri de barındırabilir. Masallarda işlenen olaylara okuyucu “bu olamaz” kesinlikle diyemez. Her şey olabilir. Her olağanüstülük konu olarak işlenebilir. Genel itibariyle gerçek ya da gerçeğe yakın olan olaylar olağanüstü bir hava katılarak işlenmektedir.

  • Kişi: Masalın temel ögeleri arasında kişiler yer alır. Bir masalın kişileri genellikle olağanüstü nitelikler taşımaktadır. Kişiler normal insan olabileceği gibi kral, prens, prenses, cadı, dev, cüce, peri, Zümrüdüanka vb. kişi ve karakterler de masalın içerisinde yer alabilir. Yani, gerçek yaşamda karşılaşamayacağımız kişiler masallarda bulunabilir. Masalların içerisinde bulunan hayvanlar, kendi özelliklerini yitirmiş insan katına yükselmiş kişiler olarak tanımlanır. Kişiler, iyi ya da kötü özellikler ile donatılmıştır. Masalın sonunda iyiler hep kazanır kötüler ise daima kaybeder.

  • Yer: Masalın temel ögeleri arasında yer kavramı da bulunur. Masalların içerisinde belirli bir yer durumu bulunmamaktadır. Yer, daima belirsizdir. Daima hayali bir çevre bulunur. Genellikle masallarda Kaf Dağı, ülkenin biri, bulutların üstü, yerin yedi kat altı, periler padişahının ülkesi gibi yer ifadeleri kullanılmaktadır. Bu yer ifadeleri masalları tanımlayan oldukça önemli ifadelerdir.

  • Zaman: Masalın temel ögeleri arasında zaman kavramı yer alır. Yer ifadesi gibi zaman ifadesi de masallarda belirsizdir. Geçmişte yaşanan bir zamandan bahsedilmektedir. “Bir varmış, bir yokmuş, evvel zaman içinde …” şeklinde zaman ifadeleri kullanılır. Bilmemiz gereken zamanın belirsiz olması ve geçmişi ifade etmesidir.

  • Amaç: Masalın temel ögeleri arasında masalın amacı mutlaka yer alır. Masal, eğiticilik esasına dayanmaktadır. Okuyucularına ders verme niteliği taşımaktadır. Amaç, masalın sonunda verilen dersten okuyucuların kendine düşen payı almalarıdır. İyilerin yüceltilmesi ve doğru davranışlar sergilemesi amacı vurgulanır. Kötüler her zaman eleştiriler ve okuyucularının kötüler gibi olmaması istenir. Masal içerisinde yer alan kişilerin her davranışında bir ders gizlidir. Masallarda karşılaşılan her türlü engelin aşılması ve zorluklarla baş edilmesi okuyucuya iyimserlik kazandırır.

  • Plan: Masalın temel ögeleri arasında plan yer alır. Masallar döşeme, olay, dilek gibi bölümlerden oluşur. Plan sayesinde bu bölümlere uygun şekilde ifadelerin yer alması sağlanır.

Masalın Özellikleri

  • Hayal ürünü olmaları masalın özelikleri arasında ilk sırada yer alır.

  • Yer ve zaman kavramlarının belirsiz olması masalın özellikleri arasındadır.

  • Kişilerin olağanüstü davranışlar sergilemesi masalın özellikleri arasındadır.

  • Masal içerisinde olağanüstü varlık ve hayvanlar bulunur.

  • Yararlı ve eğitici olarak görülür.

  • Kalıplaşmış ve artık herkes tarafından bilinen bir tekerleme ile başlar. Aynı zamanda kalıplaşmış tekerleme ile biter.

  • Masalın özellikleri arasında serim, düğüm ve çözüm bölümlerinden oluşması yer alır.

  • Masalın özellikleri arasında masalın genellikle mutlu sonla bitmesi yer alır. İyilerin kazandığı kötülerin cezalandırıldığı bir anlayış mevcuttur.

  • Masallarda geçmişte yaşanmış bir olayı anlatma durumu kullanılır.

  • İnandırıcılık iddiası taşımaması masalın özellikleri arasında yer alır.

  • Mensur yapıya sahip olmaları masalın özellikleri arasındadır. Nazım ve nesir karışık olan türleri de bulunur.

  • Anlatımın kısa ve yoğun olması masalın özellikleri arasındadır.

  • Dini ve milli motifler masallarda yer almaz.

  • Türk edebiyatında diğer masallarda olmayan Hızır, Derviş gibi karakterlerde yer alır.

  • Edebiyat dünyamızda masallar ile ilgili ilk derlemeyi Ziya Gökalp yapmıştır.

Ünlü Masal Eserleri

Dünya edebiyatında ve Türk edebiyatında ünlü masallar bulunmaktadır. Dünyaca ünlü masallar hemen hemen herkes tarafından bilinmektedir. Hatta televizyon ve sinema uyarlamaları dahil yapılmıştır. Dünya masalları bunlardır;

  • Bin Bir Gece Masalları (Arap)

  • Bin Bir Gündüz Masalları (İran)

  • Ezop Masalları (Eski Yunan)

  • La Fontaine (Fransız)

  • Grimm Kardeşler Masalları (Alman)

  • Pançatantra (Hint)

  • Vetalapancavincati (Hint)

  • Bremen Mızıkacıları (Alman)

  • Andersen’den Masallar (İskandinav)

  • Hoş Geceler (İtalyan)

  • Kaz Anamın Öyküleri (Fransız)

Türk Masalları;

  • Keloğlan

  • Gökten Düşen Üç Elma

  • Zalim Padişah

  • Aç Kurt

  • Altın Perçemli Oğlan ile Lüle Budun Saçlı Kız

  • Balık Anne ile Keloğlan

  • Cemile

  • Dev ve Padişahın Küçük Kızı

  • Fadime Kız

  • Gül Kız ile Kel Kız

  • İki Peri

  • İncili Kız

  • Kara Hasan

  • Kasap ile Padişah

  • Korkusuz Oğlan

  • Leylek ile Tilki

  • Padişah ve Üç Oğlu

  • Sarı İnek

  • Şıngıl ile Mıngıl

  • Yorgancının Kızı

Genel olarak yukarıda belirtildiği gibi daha birçok örnek sunulabilir. Yukarıda belirtilenlerin dışında birçok Türk ve dünya masalı bulunmaktadır.

Masal Nedir Masal Masalın Temel Ögeleri
Sezer Açiler
Sezer Açiler
Blog Yazarı

Sezer AÇİLER, 19 Haziran 1995 tarihinde Sakarya’da dünyaya geldi. 2018 yılında Sakarya Üniversitesi Sosyoloji bölümünü bitirdi. Gayrimenkul danışmanı, stajyer sosyolog ve Felsefe Grubu öğretmeni olarak çalıştı. Sertifika programlarına katıldı. 2019 yılında İstanbul İşletme Enstitüsünde blog yazarı olarak çalışmaya başladı.

Benzer Yazılar
Doğru ve faydalı bilgiler sağlama konusunda kararlı olan uzman ekibimizle blogumuzu her zaman yeni makaleler ve videolarla güncelliyoruz. Güvenilir tavsiyeler ve bilgilendirici içerikler arıyorsanız, blog sayfamıza mutlaka göz atın.
Masal terapisi eğitimi psikologlar için yeni beceriler edinmesini sağlar. MAsal terapisi sertifikanızla bireysel, grup veya diğer seanslarınızda fark yaratın.
4.3
(3)

Masal Terapisi Eğitimi

16 Konu5 Saat
yasemin erdemirrYasemin Erdemir
19089
Oyun terapisi eğitimiyle oyunların iyileştirici ve tedavi edici yönünü keşfedin. Uzman psikolog ve eğitmen eşliğinde harika bir online program.
5
(16)

Oyun Terapisi Eğitimi

11 Konu5 Saat
yasemin erdemirrYasemin Erdemir
240110
Yaratıcı Drama Eğitimi
5
(27)

Yaratıcı Drama Eğitimi

9 Konu5 Saat
Sibel CurcialiSibel Curciali
17069