AnasayfaBlogTıbbi Model ve Sağlığın Tıbbileştirilmesi
Nedir?

Tıbbi Model ve Sağlığın Tıbbileştirilmesi

23 Temmuz 2021
Tıbbi Model ve Sağlığın Tıbbileştirilmesi

Günümüzde modern tıbba karşı duyulan güven oldukça düşük seviyededir ve İlich, bu epidemiyi durduracak olan durumun etkili kuvvetinde hekim olmayanların olabileceği düşüncesini öne sürmektedir. Netice olarak sağlık hizmeti standart bir mala dönüştüğünü ve bütün ağrılar da hastanelik olmuştur. Her zaman için hatırlamak gerekir ki tıp her ne kadar kendi profesyonelliğini ve dokunulmazlığını ilan etmiş olsa da sonuçta hastaların kendisine başvurduğu ölçüde güvenilirliğini ve inanılırlığını koruyacaktır. Batı kültürlerinde gerçekleşen laikleşme süreci dikkate alındığında, zaman içinde din olgusu toplumsal faaliyetini, gücünü yitirmeye başlamış, tıpta buradan gelen boşluğu doldurmaya çalışmıştır.

Bu yazımızda tıbbi model ve sağlığın tıbbileştirilmesi nasıldır, foucault yaklaşımı nasıldır, tıbbi görüşe getirilen eleştiriler nelerdir sorularına cevap bulmaya çalıştık.

Tıbbi Model ve Sağlığın Tıbbileştirilmesi Nasıldır?

Batı ülkelerinin bilimsel, tıbbi modeli kapsamındaki anlamı daha önce değinilen sağlığın negatif tanımından hareket etmektedir. Batının bu kapsamdaki modeli, Avrupa ülkelerinin aydınlanma ile beraber bilim ve rasyonellik, bilginin biçimleri şeklinde yükselmesi ile ortaya çıkmaktadır.

Aydınlanma ile beraber dinin yerini bilim almış olup, mikroskop gibi cihazların ortaya çıkması ile beraber daha önceleri görünmez olan bir mikroorganizma dünyası ortaya çıkarılmış ve bazı gözlemler gerçekleştirilmiştir. Ölçülebilen, gözlemlenebilen ve sınıflandırılabilen; evrensel ve nesnel anlamda gerçek olarak ifade edilmiştir.

Bazı görüşlere göre Batı kültürlerinde gerçekleşen laikleşme süreci dikkate alındığında, zaman içinde din olgusu toplumsal faaliyetini, gücünü yitirmeye başlamış, tıpta buradan gelen boşluğu doldurmaya çalışmıştır. Turner’a göre rasyonelleşme tıbbileştirmeyi de getirdiğini açıklamıştır. Tıp bu zaman diliminde dinin üstlenmiş olduğu ahlaki değerin taşıyıcısı olma görevini yüklemiştir. Ayrıca tıbbın bütün bu etkinlikleri bilimselleşmiş ve yasallaşmış bir bütünlüğe kavuşmuştur.

Foucault Yaklaşımı Nasıldır?

Foucault Kliniğin Doğuşu: Tıbbi Bakışın Bir Arkeolojisi adlı eserinde bilimsel tıbbi bilginin gelişmiş ve sağlıkla alakalı çok eski düşünce biçimleri ile savaşmaya başladığını, bununla beraber tıbbi gücün nasıl büyümeye devam ettiği bilgisine yer vermektedir. Ayrıca bu dönemde hekimler insan vücudu üzerinde uygulamış oldukları kontrolü yükseltmiştir. Sağlıklı birey normal çalışmaları olan ve herhangi bir patolojik sorunu olmayan kişi durumuna gelmiştir. 20 yüzyılın ilk yıllarından itibaren tıp gücünü sağlık alanıyla paylaşmaya başlar ve sağlık profesyonelleri ile faaliyetlerini etkileyecek noktaya getirir. Böylece tıbbi uygulamalar ve kavramlar normalleşir ve genelleşir. Foucault göre bu bir söylem olarak görülmektedir.

Sağlığı oldukça dar bir biçimde ifade eden tıbbi modelde kişilerin hastalıklarını tedavileri sağlamak gerçekte aktivite olarak değerlendirilmektedir. Tıbbi model, kişisel olarak hastaya odaklanarak tedavisine ve hastalığının iyileştirilmesine çalıştırılır. İlgili model kapsamında sağlık sorunları, hastalık kapsamında değerlendirilmektedir. Bu sebeple endüstri toplumlarında insan bedeni biyolojik olarak bozulabilmekte ve aynı zamanda tamir edilmesi beklenen bir makine gibi değerlendirilmektedir. Sağlık, tıbbi model kapsamında hastalığın tam olarak aynada görünen görüntüsüdür.

Tıbbi Görüşe Getirilen Eleştiriler Nelerdir?

Sağlığın tıbbi görüşü kendi kapsamında daha detaylı biçimde değerlendirildiğini belirtebiliriz. Bu değerlendirmenin ilgili görüşleri şöyledir;

Biomedikal görüş: Sağlık, biyolojik varlıkların bir parçası olarak dikkate alınır,

Redüksiyonist görüş: Hastalık ve sağlık, biyolojik vücudun oldukça küçük bilişenlerine indirgenebilmektedir.

Mekanist görüş: Tam olarak vücudu bir makinaya benzeterek kavramsallaştırmakta ve bu yönde hareket etmektedir.

Alopastik görüş: Karşıtlıklar sistemi benzeri bir çalışma durumu söz konusudur. Vücutla ilgili herhangi bir sorunun olması durumunda tedavi ile hastalığı düzeltmek için karşıt bir güç uygulamayı bulundurmaktadır. Örneğin ilaç şirketleri tarafından üretilen farmakolojik ilaçların hastalıklarla mücadele etmesi.

Patojenik görüş: Sadece insanların neden hastalandıklarıyla ilgilenmektedir.

Ağırlıklı olarak günümüzde Amerikan kültüründe sağlıkla ilgili konular genellikle hastalık konulu modellerle kapsamıştır. Bu modelde gündelik yaşamın sorunları ile patolojik problemleri birbirinden ayıran sınırlar çok fazla karmaşık hale gelmiştir. Toplum tarafından kabul edilmiş tıbbi bakış açısı sebebiyle günlük hayatta kullanılan metaforlar, sağlıkla ilgili olmayan alanların müdahalesi ile karşı karşıyadır. Susan Sontag tarafından bilgisayarların bulaşıcı virüsler tarafından enfekte olduğunu ve bu durumda ise içinde yer alan enformasyon için öldürücü olabileceği, Nixon yönetimindeki Watergate olayının Amerikan başkanlık sistemindeki bir kanser olarak değerlendirildiği ifade edilerek, buna benzeri negatif, figüratif bir dilin kullanılması konusunda AIDS veya kanser benzeri ölümcül hastalıklara yakalanmış kişiler üzerindeki olumsuz etkilerine yer vermektedir.

Tıbbi modele çok sayıda eleştiri yapılmıştır. Örneğin Ivan Illich tarafından 1974 yılında yayınlanan Medical Nemesis isimli eserinde sağlık kavramının tümüyle tıbbi terimler ile algılanmaya başlanmıştır. Sağlıklı bir olmak, yalnız test sonuçlarının normal değerlerde çıkıp çıkmamasıyla ifade edilir. Gerçekte burada tıbbileştirilen şey yaşamın ta kendisidir. Yani tıbbi tekniklerin ve kararların; yaşam döngüsünün ölüm ve doğum gibi sıradan aşamaların daha çok ötesine geçmesidir. Hekimler herhangi bir özel ahlaki diyebileceğimiz eğitimlerden geçmedikleri halde, ölüm ve yaşam kararlarını veren uzman kişiler olarak görülmektedirler. Ayrıca İlich’e göre sağlık tam anlamıyla otonomi olarak değerlendirmektedir. Bu otonomi ile sağlık, yaşamın tıbbileştirilmesi ile karmaşık hale getirdiği bildirilmiştir.

Günümüzde modern tıbba karşı duyulan güven oldukça düşük seviyededir ve İlich, bu epidemiyi durduracak olan durumun etkili kuvvetinde hekim olmayanların olabileceği düşüncesini öne sürmektedir. Netice olarak sağlık hizmeti standart bir mala dönüştüğünü ve bütün ağrılar da hastanelik olmuştur. Her zaman için hatırlamak gerekir ki tıp her ne kadar kendi profesyonelliğini ve dokunulmazlığını ilan etmiş olsa da sonuçta hastaların kendisine başvurduğu ölçüde güvenilirliğini ve inanılırlığını koruyacaktır. Tıbbi alanlarda meydana gelen değişimler beraberinde yeni ilaçların üretimini getirmiştir.

Hatta bunlarla sınırlı kalmayıp yeni tedavi yöntemlerini de doğurmuştur. Bu yeni fakat bir o kadar da farklı olanın profesyoneller tarafından yerine getirilmesi oldukça önemlidir. Tıbbi hizmetin gerektirmiş olduğu lisans eğitimini tamamlayan uzmanlığını sonraki dönemlerde yerine getiren, yandal uzmanlığını gerçekleştiren profesyoneller olarak açıklanabilir. Çünkü tıbbi hizmetler dünü bugünü bir olmayan ve anıda bir olmayacak bir olan olarak karşımıza çıkmaktadır. Bundan dolayıdır ki bu mesleğin icrasını gerçekleştiren kişilerin herhangi bir güvensizliğe sebebiyet verecek bir davranışın içinde yer almaması hayati önemdir. Dolayısıyla insanların tıbba karşı duydukları güveni bu şekilde tesis etme yoluna gidilebilir.

Tıbbi Model ve Sağlığın Tıbbileştirilmesi foucault yaklaşımmı nasıldır sağlık yaklaşımları sağlığın tıbbi görüşü kaça ayrılır susan sontag yaklaşımı Ivan Illich yaklaşımı
Nevzat Yüksel
Nevzat Yüksel
Blog Yazarı

Sağlık Yönetimi bölümünde öğretim görevlisi. Sağlık hukuku, Türk sağlık sistemi ve sağlık kuruluşlarında teknoloji yönetimi alanında dersler vermektedir. Birçok uluslararası dergi, kitap ve bildirilerde yazı ve bölümleri vardır.

Benzer Yazılar
Doğru ve faydalı bilgiler sağlama konusunda kararlı olan uzman ekibimizle blogumuzu her zaman yeni makaleler ve videolarla güncelliyoruz. Güvenilir tavsiyeler ve bilgilendirici içerikler arıyorsanız, blog sayfamıza mutlaka göz atın.