"Yaşam, düşünme ve bunun yansımaları üzerinde ilerleyen bir süreçtir." Dr. Serdar Samur
Bilgi Çağ Örgütlerinin, sürekli yeni bilgi yaratan, bu bilgiyi paylaşım yoluyla örgütsel süreçlerde kullanan, çevreye uyum gösteren, kolayca karar alan, belirsizliklere, karmaşıklığa ve değişime olumlu tepkiler veren, oldukça esnek ve bir o kadar da atik yapıya sahip örgütler haline gelmektedir. (Atak, 2003)
Böylesi çok yönlü dinamik bir örgütte görev yapan ve yapacak olan yönetici ve liderler, her gün hassas, belirsiz ve karmaşık durumların içinde, muhakeme etme-inisiyatif kullanma, karar verme ve liderlik yapma becerileri ile test edilmek durumunda kalacaktır.
İlgili eğitim: Online Liderlik Eğitimi
Örgüt liderleri ve yöneticilerinin yeni bilgiyle baş etme ve belirsizlikleri aşma sürecinde, inovasyon yoluyla rekabette ön alabilecek stratejileri oluşturmak ve doğru kararı verebilmek için yoğun bir muhakeme süreci yaşaması beklenmektedir.
Bilgi tabanlı dinamik örgüt yapılarındaki bireylerinin, artık sadece söylenenleri yapan değil, aksine eleştirel düşünerek olaylara farkı açılardan bakabilme yeteneği kazanmış ve karar verme süreçlerinde insiyatif kullanabilme becerisine sahip olması istenmektedir.
Bu gün hangi tür işletme olursa olsun, işletme liderlerini bekleyen en önemli işlev yoğun bir muhakeme sürecinden geçirilmiş doğru bir “karar verme” olacaktır.
Bir organizasyon ne kadar kurumsallaşmış olursa olsun, kritik anlarda nihai kararın yükü çoğu kez birkaç kişinin üstündedir. Mevcut şartlarda verilerin gerçek ağırlığını tartabilen, doğruluklarını ölçebilen ve muhakeme yeteneğini iyi kullanabilen kişiler doğru kararları alabilirler.
Muhakeme yeteneği insana özgü, düşüncenin ileri basamaklarında ortaya çıkan bir yetenektir. Kişisel farklılıklar gösterse de öğrenilebildiği bilimsel olarak kabul edilmektedir.
“İnsanlar kavramlarla düşünür, kavram yoksa düşünce de oluşmaz. Kavram, aklımızın bir konuyu veya olayı kavrayabilmesi için gerekli olan düşünce birimleridir. “Kavram” bir sözcük olsa da bir tasarımdır. Zihnin soyut bir yorumudur.
Düşünme aklın bir fonksiyonudur..
Akıl, insanın düşünme, bilme, davranışlarını belirleme, denetleme ve yargılaması ya da iyiyi kötüden, doğruyu yanlıştan ayırmasıyla ilgili kabiliyeti veya dirayetidir.
Mantık doğru düşünme bilimidir. Mantık düşünceler arasındaki ilişkileri ve ilkeleri belirleyen disiplindir.
Mantık içerisinde, düşünme faaliyetine muhakeme adını veriyoruz.
Muhakeme: İnsanın zihinsel yeteneklerinden birini oluşturur. Akıl yürütme olarak da ifade edilebilen muhakeme, bütün etmenleri dikkate alarak düşünüp akılcı bir sonuca ulaşma sürecidir.
Düşünmeyi daha ileri bir aşamaya taşıyan eleştirel ve analitik düşünme günümüz işletme faaliyetlerine katkı sağlayacak önemli bir kavram olarak karşımıza çıkmaktadır.
Eleştirel düşünme; sağduyu (yani doğru, gerçekçi, akla uygun ve yerinde yargılar verme yeteneği) ve bilimsel kanıtlarla uyuşan, net hükümlere varmak için somut veya soyut konular üzerinde düşünme süreçlerini içermektedir.
Baktığınız nesneye, olaya veya konuya hep aynı noktadan değil, farklı yerlerden, farklı açılardan ve konumu değiştirerek baktığınız takdirde, daha önceki düşünceniz veya yargınızla son yargınız arasında bir anlam değişimi oluşuyorsa kritik-eleştirel bakışla bakıyorsunuz demektir.
diğer bir düşünme becerisi olan analitik düşünme ise; bir bütündeki her bir parçanın analiz edilerek, parçanın bütünle olan ilişkisinin incelenmesine vurgu yapmaktadır. Bu beceri analiz yapabilme becerisi ile ilgilidir.
Günümüzde kişiler bir işi gerçekleştirirken, birden fazla ortamda ve koşulda karşılarına çıkan problemlerle başa çıkmak durumundadır. Bu karmaşık problemlerin üstesinden gelebilmek için sorunların analiz edilip sınıflandırılarak çözüm yollarının aranması kişiler için kolaylık sağlayabilir.
Bunun için problemlere yaklaşım biçimlerinin belirli düşünce yöntemlerine göre yapılması gerekir. Problemi küçük aşamalara bölme ve analiz etme gibi beceriler analitik düşünme yardımıyla kazanılır.
Sonuç olarak;
Günümüz örgütleri; iş alanının değişen karakterine, özellikle hızlı temposuna uyum sağlayabilmek ve kurumsal problemlere çözüm bulabilmek için çok boyutlu düşünebilen, belirsizlikler ve beklenmedik durumlara süratle reaksiyon gösterebilen ve karar verirken muhakeme süreçlerini doğru kullanabilen yönetici ve liderlere ihtiyaç duymaktadır.
Bu açıdan, günümüz örgütlerinin yöneticilerinin, kavramlar ve algılar yardımıyla soyut veya somut nesneler arasındaki ilişkiyi kavrayabilme, soyut düşünme, muhakeme etme ve bu zihinsel işlevleri uyumlu şekilde bir amaca yönelik olarak kullanabilme yeteneklerini geliştirmeleri önem arz etmektedir.
Örgüt liderlerinin daha kapsamlı düşünme becerileri içinde en temel olarak eleştirel ve analitik düşünme becerisine sahip olmalarının gerekli ve zorunlu olduğunu ifade ederek, sözlerimi Benjamin Dısraelı'nin bir sözü ile burada tamamlamak istiyorum. "Deneyim düşüncenin, düşünce ise eylemin çocuğudur."
Sıkça Sorulan Sorular
Eleştirel düşünme ve analitik düşünme kavramları nasıl birbiriyle ilişkilendirilebilir ve her iki düşünme biçiminin örgütlerde kullanılmasının avantajları nelerdir?
Eleştirel ve analitik düşünme Kavramlarının Örgütlerde Kullanımının Avantajları
Eleştirel düşünme ve kavramları, örgütlerin sürekli yeni bilgi yaratan, paylaşan, ve çevreye uyum sağlayabilen yapılarının gelişmesinde büyük öneme sahiptir (Atak, 2003). Örgüt liderleri ve yöneticileri, bilgi tabanlı ve dinamik örgüt yapılarında eleştirel ve yeteneklerini kullanarak doğru kararlar vermeye çalışırlar.
Eleştirel Düşünme ve Arasındaki İlişki
Eleştirel düşünme, bireylerin olayları ve bilgileri sorgulama, değerlendirme, ve eleştirel bir perspektiften inceleme becerisi olarak tanımlanırken; ise bireylerin bilgileri ve durumları sistemli, mantıklı ve akılcı bir şekilde analiz ederek yorumlamalarını ve çözüm üretmelerini sağlar. Bu iki düşünme biçimi, örgütlerde liderlik ve yöneticilik rollerini üstlenen kişiler için birbiriyle ilişkilendirilebilir ve birlikte kullanılabilir (Dr. Serdar Samur).
Örgütlerde Eleştirel Düşünme ve Kullanımının Avantajları
karar verme Süreçlerinde İnisiyatif Kullanma: Örgüt liderleri ve yöneticileri eleştirel ve yeteneklerini kullanarak süreçlerinde daha etkin bir şekilde inisiyatif kullanabilirler. Bu sayede, belirsiz ve karmaşık durumlarla baş etme yeteneği artar.
Belirsizliklerin Aşılması: Örgüt yöneticileri eleştirel ve analitik düşünme becerilerini kullanarak belirsizlikleri aşma sürecinde daha başarılı olabilirler. Bu, özellikle bilgi tabanlı ve çevreye uyum sağlamaya çalışan örgütler için büyük önem taşır.
Stratejik Planlama ve Yönlendirme: Eleştirel ve analitik düşünme yeteneklerine sahip örgüt liderleri ve yöneticileri, rakiplerine karşı rekabet avantajı sağlayabilecek stratejiler geliştirerek, örgütlerin geleceği için doğru yolu belirleme konusunda daha başarılıdır.
Yenilikçilik ve Yaratıcılık: Eleştirel ve analitik düşünme yeteneği, örgütlerde yenilikçi ve yaratıcı düşüncelerin ortaya çıkmasına destek olur. Bu, işletme faaliyetlerine yeni fikirler ve projeler sunarak örgütlerin sürekli gelişmesine katkı sağlar.
İletişim ve Takım Çalışması: Eleştirel ve analitik düşünen liderler ve yöneticiler, örgütlerinde sağlıklı iletişim ortamlarını destekleyerek, disiplinler arası iş birliği ve takım çalışması kültürünün geliştirilmesinde önemli rol oynarlar.
Sonuç olarak, eleştirel ve analitik düşünme becerileri örgütlerin başarılı ve sürdürülebilir olmalarını sağlayan önemli yeteneklerdir. Bu yeteneklere sahip liderler ve yöneticiler, örgütleri için stratejik hedeflere ulaşmada büyük rol oynarlar.
İşletme liderlerinin eleştirel ve analitik düşünme becerilerini çeşitli işlevler, algoritmalar ve yöntemlerle nasıl birleştirerek daha olumlu sonuçlar elde etmeleri mümkün olabilir?
İşletme liderleri, eleştirel ve analitik düşünme becerilerini çeşitli işlevler, algoritmalar ve yöntemlerle birleştirerek daha olumlu sonuçlar elde etme potansiyeline sahiptirler. Bu süreç, liderlerin bilgi tabanlı kararlar alabilme ve belirsizlik durumlarını aşabilme yeteneğini artırır. Dr. Serdar Samur'un belirttiği gibi, eleştirel ve analitik düşünme yeteneği, örgüt liderlerinin kritik anlarda doğru kararları alabilmeleri için temel bir rol oynar (Atak, 2003).
İşlevlerle Bütünleşik Düşünme
İşlevler, liderlerin kararlarını kendi iş hedefleri ve öncelikleri doğrultusunda yönlendirebilecekleri çerçevelerdir. Liderler, eleştirel ve analitik düşünme becerilerini kullanarak işlevlerin dayandığı verileri ve bilgileri değerlendirebilirler. Bu değerlendirmeler, iş çözümlerinin oluşturulması ve organizasyon stratejilerinin belirlenmesinde yardımcı olur.
Algoritmalar ve Yöntemlerle Düşünme
Algoritmalar ve yöntemler, liderlerin belirsizlikleri yönetme ve doğru kararları alabilme yeteneklerini geliştirebilirler. Eleştirel ve analitik düşünme, algoritmaların ve yöntemlerin verimli bir şekilde uygulanmasını sağlar. Etkili bir algoritma veya yöntem, liderlerin kritik anlarda bilgi tabanlı kararlar almasına olanak sağlar.
Sonuç
Eleştirel ve analitik düşünen işletme liderleri, çeşitli işlevler, algoritmalar ve yöntemlerle bu yeteneklerini birleştirerek daha olumlu sonuçlar elde edebilirler. Belirsizlik durumlarında bile bilgi tabanlı kararlar alabilirler. Bu durum örgütlerin dinamik ve sürekli değişen dünyada başarılı olabilmesi için kritiktir. En nihayetinde, işletme liderlerinin eleştirel ve analitik düşünme becerilerinin geliştirilmesi, örgütün genel başarısı ve verimliliği üzerinde olumlu bir etki yaratabilir.
Eleştirel ve analitik düşünme yetenekleri, örgüt liderlerinin ve yöneticilerin problem çözme, karar verme ve strateji geliştirme süreçlerine nasıl katkı sağlayarak işletme faaliyetlerinin verimliliğini artırabilir?
Eleştirel ve analitik düşünme yetenekleri, örgüt liderlerinin ve yöneticilerin problem çözme, karar verme ve strateji geliştirme süreçlerine anlamlı bir katkı sağlar. Bu yetenekler, karşılaşılan zorlukların objektif bir biçimde analizi, verilerin doğru bir şekilde yorumlanması ve belirsizlik altında karar verme gibi, örgüt işlevlerinin etkin bir biçimde yürütülmesi için istenen çıktıların üretilmesine olanak verir. Bunlar, yerinde ve akla uygun yargılar verme yeteneği gibi belirli becerileri de içerir ve genel olarak, bu tür düşünme süreçlerinin sağladığı bütünsel muhakeme yeteneği, yönetim ve liderlik rollerine önemli bir değer katma potansiyeli taşır.
Özellikle belirsizlik ve karmaşıklıkla dolu, sürekli değişen modern iş çevrelerinde, eleştirel ve analitik düşünme yeteneklerinin önemi daha da belirginleşir. Bu yetenekler, verilerin ağırlığını tespit etme, onları kullanarak doğru sonuçları çıkarma ve bütünsel, daha geniş perspektifte değerlendirmeyi içerir. Sonuç olarak, böylesi bir düşünme süreci; bilgi tabanlı, dinamik ve çok yönlü örgüt yapısında, doğru stratejilerin belirlenmesine ve uygulanmasına yardımcı olabilir.
Kısacası, eleştirel ve analitik düşünme yetenekleri, işletme faaliyetlerinin verimliliğinin artırılmasında önemli bir rol oynar. Bu yeteneklere sahip olan lider ve yöneticiler, daha sağlam kararlar verebilir ve karmaşık durumlarla etkili bir şekilde başa çıkabilirler. Dolayısıyla, özellikle belirsizlik ve karmaşıklığın hüküm sürdüğü modern iş dünyasında, bu tür düşünme yeteneklerine yatırım yapmak, örgütlerin verimliliğini ve başarılarını artırmak için elzemdir.
İlgili Kurslar
Risk Tabanlı Düşünme Tekniği
Risk tabanlı düşünme: tehditleri erken görüp önleyen karar çerçeveleri. Vaka temelli uygulamalar.
Algoritma Eğitimi
Algoritmik düşünme: akış şemaları, koşullar, döngüler ve karmaşıklık farkındalığı., Dil bağımsız problem çözme becerisi.
Yaratıcı ve Tasarım Odaklı Düşünme
Problemden içgörüye, içgörüden prototipe: tasarım düşüncesi adımları ve hızlı denemeler.
