Close
Mobil Menu Bars

Dijital Etik Nedir?

02 Haziran 2020, 1320 defa okundu.
Dijital Etik Nedir?
dijital etik, etik kavramı, dijitalleşme, dijital etik eylemler, etik ilkeler

Dijitalleşme sürecinde etik kavramı, üzerinde düşünmeye çok fazla vakit ayırmadığımız bir alandır. Bir yandan nesnelerin interneti (IoT), robotlar, yapay zeka, biyometri teknolojisi, sanal gerçeklik, sosyal medya ve dijital platformlar, diğer yanda ise kişisel verilerin korunması, kişisel güvenlik, otonomi, adalet vb. konular tartışılmak için beklemektedir. Peki, bunlar tartışılması beklerken hayatımıza giren dijital etik nerede başlamakta ve nerede bitmektedir? Bu kavram hangi anlamları taşımaktadır? Dijitalleşme süreciyle hayatımıza giren dijital etik hakkında bilgi sahibi olalım.

Yukarıda belirtilen alanlarda yapılan çalışmaların çoğu kişisel verilerin mahremiyeti alanında yoğunlaşmaktadır. Özellikle belirtmek gerekirse IoT ve big data analizleri, kişisel verilerin paylaşılması ve toplanması konusunda büyük bir tehdit de oluşturmaktadır. Tabi ki sundukları birçok avantaj bulunmaktadır. Ancak kişisel verilerin paylaşılması ve toplanılması alanında ciddi bir tehdit de oluşturmaktadırlar. Kamu güvenliği ve kişisel güvenliği korumak amacıyla kullanılan biyometri teknolojisi bu görevlerinin yanı sıra duygusal mahremiyetimizi de olumsuz yönde etkileyecek bir güce sahiptir.

Dijitalleşme, sunduğu teknoloji ve yeniliklerle tüketicilerine yeni alternatifler sunmaktadır. Bunun yanında tekelleşmeyi ve kanun tanımazlığı da beraberinde getirmektedir. Bazı sosyal bilimcilere göre dijitalleşmenin belirtilen karanlık yüzünden şirketler sorumlu tutulmalıdır. Bazıları da verilerin sadece belirli bir amaç çerçevesinde toplanması prensibinden yola çıkarak veri obezitesine son verilmelidir. Bu son verme işlemi de kural koyucuların sorumluluğu altında olmalıdır.

Dijitalleşme sürecine kurallar koymak ucuz olmayacağı aşikâr. Durum böyle olunca, dijitalleşme sürecini yasallaştırmak tek başına yeterli olmamaktadır. Dijitalleşme sürecini etik kavramı ile tanıştırmamız gerekiyor. Dolayısıyla yeni bir felsefe, yeni bir bakış açısı ve değerlendirme gerekmektedir. Bu yüzden dijital etik alanına önem verilmelidir. Peki, sürekli bahsettiğimiz dijital etik nedir?

dijital etik, etik kavramı, dijitalleşme, dijital etik eylemler, etik ilkeler

Dijital Etik Nedir?

Etik kavramı, yanlışı doğrudan ayırabilmek için ahlak kavramının doğasını anlamaya çalışır. Etik kavramı, doğru ve yanlış gibi ahlaki değerlerin ne olduğu ve eylemlerin nasıl olması gerektiğini inceleyen bir kavramdır. Etik kavramı, uyumluluk olarak da nitelendirilmektedir. Etik kavramı, genelinde felsefi bir kavram olarak adlandırılır. Günümüzde toplumların uyması gereken ahlaki ilkeler ve kuralların olduğu gibi tıpkı internet ortamında da uyarlanmalıdır. Özellikle günümüz toplumlarının dijitalleşme sürecine bu kadar önem vermesiyle dijital etik kavramı ortaya çıkmıştır.

Dijital etik; internet üzerinden yapılan tüm iletişim süreçlerinde ahlaki açıdan doğru davranışları belirleyen bir kavramdır. Dijital etik, teknolojiyi kötüye kullanmayarak başkalarına zarar vermemeyi sağlayan ve doğru davranışı teşvik eden kurallara denir. Günümüzde gerçek hayatta bireylere gösterdiğiniz nezaket ve görgü kuralları, ahlaki kurallar, saygı ve nezaketin internet ortamında gösterilmesini kapsar. 

Dijital etik, internet üzerinde iletişimde bulunma durumunda doğru ve ahlaki olan davranışları belirleyen bir kavramdır. Bunun yanında yanlış ve ahlaki olmayan davranışları da belirleyen bir kavramdır. Dijitalleşme ile artan çevrimiçi ortamlarda bireylerin hak ve hukukuna saygılı olmak için nelerin yapılıp nelerin yapılmaması gerektiğini bildiren bir kavramdır. Bu kavram, sanal ortamda kaynakları kullanırken eleştiri yapabilmeyi, çevrimiçi yapılan davranışların sonuçlarını öğrenmeyi ve ahlaki olarak çevrimiçi kararlar alabilmeyi sağlayan bir kavramdır.

Dijital etik, teknolojiyi kötüye kullanmayarak başka kişilere zarar vermemeyi ve sanal dünyada doğru davranışları uygulamayı teşvik eden bir kavramdır. Bu kavram bilişim teknolojilerinin sunduğu dezavantajlardan ortaya çıkmıştır. Dijitalleşme kavramı yaşamın her alanını ele geçirince de konuşulması gereken önemli konulardan biri haline gelmiştir.

Bu ortamlarda yaşanılan sıkıntılar ve sorunlar bu kavramın tartışılması gerektiğini gözler önüne sermektedir. Her türlü iş ve eylemlerin online ortama bağlı olarak gelişen ahlaki paradoks ve etik sorunların geleneksel etik kavramı üzerinden yararlanılarak ve yeni etik kavramı tanımı yapılarak ele alınmasını ve çözüm önerilmesini ifade eder.

Dijital etik kavramın sınırları günümüzde hala belirsizdir. Ayrıca bu kavramın yalnızca kişisel mahremiyet boyutunda incelenmemesi gerekir. Kişisel mahremiyetten daha fazlasını içermelidir. Dijitalleşme ile beraber oluşan dijital öznenin eylemlerine rehberlik etmelidir. Burada devreye dijital etik eylemler devreye girmektedir. Peki, dijital etik eylemler nelerdir?

dijital etik, etik kavramı, dijitalleşme, dijital etik eylemler, etik ilkeler

Dijital Etik Eylemler Nelerdir?

Etik kavramı alan olarak eylemleri kapsamaktadır. Günümüzde yaşadığımız gerçek dünyada hukuk tarafından sınırları tanımlanmamış özgür eylem alanları etik kavramı tarafından incelenir. Günümüzde yaşam pratikleri ve etkileşim şekilleri dijitalleşmektedir. Bu durumda etik kavramının da dijitalleşmesi gerekmektedir. Dijital dünya içerisinde yer alan birçok eylem yeni etik kavramı ile açıklanmak durumunda kalmıştır. Çünkü geleneksel dünyada var olan etik kurallar, dijital dünyadaki davranışları karşılamamaktadır.

Peki, bahsedilen dijital eylemler nelerdir? Tıklama, tweet atma, beğeni, gönderme, paylaşma vb. kapsamaktadır. Bu eylemlerin hukuksal boyutu dışında kalanların gündelik yaşamda sonuçları oluşmaktadır. Online dünyada yapılan beğeni, tıklama vb. eylemlerin fiziki hayata yansıyan sonuçları olabilmektedir. Etik kurallar, sosyal alanlarda iletişim olduğu yerlerde geçerlidir. Mesela “sosyal medya kullanıcısının fotoğrafına yorum yaparken online dünyanın verdiği sorumluluk duygusundan uzak kalmak, etik dışı bir dijital eyleme yol açar mı?” sorusu sorulmalıdır. Buna benzeyen dijital eylemler için ortak dijital etik eylemler kuralları oluşturulabilir mi? Oluşturulursa ortak dijital etik eylemler herkes tarafından kabul edilir mi?

Bireyin gündelik yaşamda yaşadığı sosyal ilişkilerde birçok davranış sergilemektedir. Sergilediği davranışların bir kısmı da etik kavramı alanına girmektedir. Hatta bu davranışların büyük bir kısmı etik kavramının dışında kalmaktadır. Örnek olarak toplu taşıma kullanmak, bankaya gitmek, selamlaşmak vb. Ancak bunların yanında hırsızlık yapmak, yalan konuşmak, aldatmak vb. eylem ise etikle ilgilidir. Bunun gibi dijital ortamda birçok eylemde bulunulur. Bunların da hepsi etikle ilgili eylemler değildir. İnternette oyun oynamak, araştırma yapmak, alışveriş yapmak, içerik oluşturmak vb. dijital eylemlerdir. Ancak etik alanının konusu olabilmeleri için başkalarına zararı veya faydası dokunmalıdır. Bunun yanında bireyin kendisini mutlu veya mutsuz kılmalıdır.

Sanal evren günümüzde hemen hemen herkesin içinde olduğu aktif veya pasif olarak kullandığı bir evrendir. Bu evren içerisinde bireyler kendilerini oldukça özgür hissetmektedirler. Bireyler bu sanal mecrada tıpkı fiziksel alanda olduğu gibi birtakım eylemlerde bulunurlar. Bu eylemlerin arasında fake hesap kullanarak bireylerin özel hayatlarına müdahale etmek etik sınırlarını aşmaktadır. Bu durum da dijital etik eylemler üzerinde düşünülmesini ortaya çıkarmıştır. Dijital etik eylemler sayesinde bireyin kendini sınırsız özgür hissetmesini sağladığını düşündüğü dijital dünyanın sınırlarının belirlenmesini sağlar.

Bunun yanında dijital etik eylemler, sınırları belirlenememiş olan ikilemlerinde kaldırılmasında etkili olur. Ekranın ve klavyenin arkasında hissedilen sonsuz özgürlük ve sorumsuzluk hissi ahlaki olmayan davranışlara yol açmaktadır. Bireylerin kendilerinin sahip olduğu hesapların yanı sıra, açtıkları fake, bot ve parodi hesaplarını da sıkça görmekteyiz. Dijital ortamda gerçek olmayan ama gerçek bir kullanıcı tarafından yönetilen bir fake hesabın bıraktığı dijital izler, etiğin kapsamında değerlendirilmelidir. İşte tam da bu noktada dijital etik eylemler konusunun önemi bir kere daha anlaşılmaktadır. Dijital etik eylemler sayesinde sanal dünyanın sınırları ve etiğin kapsamı belirlenecektir.

dijital etik, etik kavramı, dijitalleşme, dijital etik eylemler, etik ilkeler

Uyulması Gereken Etik İlkeler Nelerdir?

Dijital dünyayı doğru ve etkin bir şekilde kullanmak için bu çevrimiçi ortamları kullanırken bazı kurallara uyulması gerekmektedir. Herhangi bir hak ihlaline uğramamak ve kullanılan sistemi zafiyete uğratmamak için etik ilkeler /politikalara uyulması gerekir. Etik ilkeler nelerdir?

  • Etik ilkeler arasında ilk sırada adaletli olmak yer alır. Sosyal medya ağları bireylere daha önce sahip olmadıkları kadar özgürce fikirlerini dile getirme şansı verdi. Ancak bireylerin iletişim özgürlüğü olduğu gibi erişim özgürlüğü de bulunmaktadır. Diğer bireylerin haklarına saygı duyulmalıdır. Sanal ortam içerisinde kimseye kötülük yapılmamalı. Taciz, art niyetli davranış vb. sergilenmemelidir.
  • Etik ilkeler arasında saygılı olmak da yer alır. Kullanıcıların kişiliklerine, fikirlerine ve bildirimlerine saygı duyulmalıdır. Bireyler her ortamda kendi değerleri ve inançları doğrultusunda açıklamalar yapar. Bireylerin açıklamalarına saygı gösterilmelidir. Sosyal medyada sıkça yaşanan sataşma, tehdit, hakaret vb. siber zorbalığa girmektedir.
  • Etik ilkeler arasında sorumluluk duygusuna sahip olmak da yer alır. Sosyal medya platformlarındaki dinamik sorumluluk, ona yardım eden herkes arasında paylaşılmaktadır. Bir içeriği hazırlayıp, yayınlayanlar sorumluluğu üstüne almış kabul edilir.
  • İnternet ortamında yapılan herhangi bir paylaşımın kısa süre içerisinde milyonlarca kişiye erişebileceğini unutmamak ve buna uygun davranışlar göstermek etik ilkeler arasında yer alır.
  • Bu ortamda yasa dışı içerik indirmemek ve bunu başka kişilerle paylaşmamak da etik ilkeler arasındadır.

Dijital Etik Nedir?

İnternet üzerinden yapılan tüm iletişim süreçlerinde ahlaki açıdan doğru davranışları belirleyen bir kavramdır. Teknolojiyi kötüye kullanmayarak başkalarına zarar vermemeyi sağlayan ve doğru davranışı teşvik eden bir kavramdır. Çevrimiçi ortamlarda bireylerin hak ve hukukuna saygılı olmak için nelerin yapılıp nelerin yapılmamasını bildiren bir kavramdır.

Dijital Etik Eylemler Nelerdir?

Tıklama, tweet atma, gönderme, beğeni yapma vb. bu eylemler arasında yer alır. Bu eylemleri yaparken başkalarının hayatına müdahale etmek etik sınırları aşmaktadır. Belirlenen ortak eylemler sayesinde bireyin kendisini sınırsız özgür hissetmesini sağladığını düşündüğü dijital dünyanın sınırlarının belirlenmesini sağlar.

Uymamız Gereken Etik İlkeler Nelerdir?

İlk sıralarda adalet duygusuyla hareket etmek ve başkalarının düşüncelerine saygılı olmak yer alır. Sorumluluk duygusuna sahip olmak ve bu duyguyu üstlenerek bu mecrada paylaşımlar yapmak da yer alır. Paylaşılan gönderilerin kısa sürede milyonlarca kişiye ulaştığının bilincinde olmak ve yasa dışı indirme faaliyetlerinden uzak durmak sayılabilir.

Bu yazıyı beğendiysen
şimdi paylaş!
Blogger
Özgeçmiş

Sezer AÇİLER, 19 Haziran 1995 tarihinde Sakarya’da dünyaya geldi. 2018 yılında Sakarya Üniversitesi Sosyoloji bölümünü bitirdi. Gayrimenkul danışmanı, stajyer sosyolog ve Felsefe Grubu öğretmeni olarak çalıştı. Sertifika programlarına katıldı. 2019 yılında İstanbul İşletme Enstitüsünde blog yazarı olarak çalışmaya başladı.

Devamı
Yorumlar(0)
Ortalama Değerlendirme 5

Yorum yapabilmek için Oturum Aç'manız gerekmektedir.

Yorum yapılmamış, yapan ilk sen ol!