AnasayfaBlogKooperatif Nedir? Şirket ve Kooperatiflerin Farkı Nedir?
Nedir?

Kooperatif Nedir? Şirket ve Kooperatiflerin Farkı Nedir?

09 Şubat 2021
Kooperatif Nedir? Şirket ve Kooperatiflerin Farkı Nedir?

İnsanların kendi istedikleri doğrultusunda sosyal, kültürel ve ekonomik ihtiyaçlarını ve amaçlarını gerçekleştirmek için bir araya geldiklerini demokratik yönetilen özerk birlikler olarak tanımlanabilir. Genellikle kooperatifler eşitlik dürüstlük, öz sorumluluk dayanışma faktörleri üzerine inşa edilir.

Burada önemli olan husus kooperatiflerin neden ve hangi amaçlar çerçevesinde kurulduklarıdır. Bu sebeple aslında kooperatiflerin en aslı görevleri kar amaçlarının olmadıklarıdır. Kooperatif çalışmaları piyasanın rekabet zorluklarından korunmak için yapılır. Özellikle tekil amaçları doğrultusunda faaliyet gösteren çiftçilerin zarar görmek istememeleri ve bu doğrultuda kendi tarımsal çalışmaları kapsamında kooperatif kurmaları son derece önemlidir.

Çiftçilerin mevcut tarımsal faaliyetleri kapsamında piyasadaki şirketlere göre rekabet edemeyecekleri kadar az olduğundan dolayı daha çok tarımsal çalışmaları ayakta tutmakla öncelikli hedefi olduğu için kooperatifleşme olmaz olmazlardan biridir.

  • Kooperatifleşerek çıktı maliyetlerini düşürmeyi amaçlanmaktadır.

  • Üretilen ürünler kooperatif marka değerleri kazandırılarak piyasada var olmayı hatta piyasa gücü olmayı amaçlanabilir.

  • Kooperatiflerin bir diğer kurulma amacı piyasa şirketlerinin kar temin edebilmek değerli buldukları taşra bölgelerindeki talebin yerine getirilmesi için ilgili ihtiyaçlara cevap verebilmesidir. 

Fakat bu bireysel çalışmalarla yerine getirilebilecek bir iş gibi gözükmemektedir. Bu nedenle ihtiyaç duyan grupların ekonomik işbirliği kapsamında bir araya gelerek ürettikleri ürünlerin hem ihtiyaç sahiplerine yani kooperatif dışındaki kişilere hem de kendi üyelerine ürünlerini üretip sunması bir ihtiyaçtır.

Sermaye birikimleri şirketleşecek kadar olmayan ve ferdi olarak yapılamayacak çalışmalar kooperatifler yardımıyla gerçekleştirilebilir. Diğer bir anlamda pazardaki niş faaliyet alanı olabilecek noktaları değerlendirilmesi amacıyla kurulmaktadır. Niş alanların hizmet ve malların sürdürülebilir makul fiyatlardan satılması nedeniyle gıda sektörü bu açıdan örnek verilebilir. Meyve-sebze fiyatlarının artan aracılar yüzünden sürekli yükselmesi nedeniyle gıda kooperatif çalışmalarının başlatılması ve kurulması önemli olmuştur.

Kooperatif üst örgütlenmesi: Bireysel anlamda gerçekleştirilemeyecek çalışmaları sağlamak için bir araya gelen girişimciler olarak ifade edilen kooperatiflerde, örgütlenmenin ortaya koymuş olduğu gücün etkisini göz önünde bulundurarak üst örgütleme çalışmalarına gidilmiştir. Ülkemizde üst tipi örgütlenmeye katılımın zayıf olduğu %25 bir oranla ortaya çıkmıştır. Üst tipi kooperatif örneklenmesi 1163 sayılı Kooperatif Kanununda açıkça göstermektedir. Sırasıyla alttan yukarıya doğru Birim Koopratifler < Kooperatifler Birliği < Kooperatif Merkez Birliği < Ulusal Kooperatifler Birliği şeklinde ifade edilebilir.

Şirket ve Kooperatiflerin Farkı Nedir?

Şirketler ve kooperatifler aynı olarak görülse de temelde, yönetim şekilleri, amaçları, yasal yükümlülükleri birbirinden farklıdırlar. Kooperatifler insanların gönüllü olarak katılım sağladıkları, karşılıklı fayda ilişkilerine ve yasal ortaklığa dayanırken şirketler ise temelinde sermaye kar elde etmek ve nihai hedefler söz konusudur.

Burada işletmeler kar elde ederken kooperatif faaliyetlerinin sonucunda kar elde edilememek gibi bir sonuca gidilmesi yanlış olacaktır. Üyelerine ve ortaklarına hizmet amacıyla çalışan kooperatifler kar sağlayabilirler fakat ilgili kar değerleri payları oranında olmamakla beraber yaptıkları işlem çalışmaları kapsamında verilmektedir. Bu ortaklara belirli limitlerde sınırlamalar getirilmiştir. Örneğin 5000 hisse değeri gibi. Ortaklar bu sınırın üzerine hiçbir şekilde çıkamazlar.

Şirketlerde böyle bir usul söz konusu değildir. Ayrıca kooperatifler; kooperatiflerde koyulan sermaye ölçeğinde dağıtımlar olmadıkları gibi sermayelerinin değer yitirmemeleri için faiz oranları uygulanmaktadır.

Yönetim yapıları açısından şirketler ve kooperatiflerde birbirinden farklıdırlar. Şirketlerde en yüksek kar payını elinde bulunduran kişi yönetim kurulu başkanı iken ve öz sermaye oranları kapsamında bir dağılım dikkat çekerken, kooperatif çalışmalarında ise her biri ayrı ayrı yönetime katılabilir ve herkesin bir oyu var şeklindedir.

Bir diğer önemli farklılık ise sorumluluk dağılımlarıdır. Şirketlerde sermaye ve sorumluluk söz konusu iken bu durum kooperatiflerde ise ortakların sorumluluğunun sınırsız olduğu bilgisidir. Her ne kadar kooperatiflerde yapılan sözleşmede sınırlılıklar açıkça belirtilmiş olsa da gerçekte bu sınırlılıklar sermayeden çok daha fazladır. Bu değerlendirme ölçüsünde şirket ortakları koydukları sermaye miktarı kapsamında sorumluluğu vardır. Fakat kooperatif ortakları ise kendi mal varlıklarıyla sorumlu iken aynı zamanda borçlara karşı koydukları sermayeden de sorumludurlar.

Şirketler ve kooperatifler yedek fon ayırmak zorundadırlar. Özellikle kooperatifler yedek fon ayırmadıkları taktirde ortaklarına risturn dağıtımları mümkün olmayacaktır. Şirketlerde olabilecek her hangi bir fesih durumunda yedek ayrılan fonlar ortaklara sermayeleri oranında dağıtılmaları söz konusudur.

Tablo1: Şirket ve Kooperatifler Arasındaki Farkları


Kooperatifler

Şirketler

Temel Unsuru

İnsan ( Kooperatif Üyeleri Tarafından)

Ortaklar İçin Gereken Sermaye

Amacı

Kooperatif Üyelerine Hizmet

Kar Elde Etmek

Ortaklık

Max. Hisse 5000 Yani Sınırlı

Sınırsız

Hisse Senetleri

Borsada Satılamaz

Borsada Satılır

Kar Dağılımı

Kooperatifle Yapılan Alış -Verişe Göre Kar Dağılımı

Sermaye Payına Göre Kar Dağılımı Olabilmekte

Sermaye Faizi

Faiz Alabilmektedir

Faiz Alabilmektedir

Yönetim 1

Her Üyenin Bir Oy Hakkı Bulunur

Sermaye Payına Göre Katılımları Değişmektedir

Yönetim 2

Tabandan Örgütlenmeler Olabilir

Merkezi Bir Yönetim

Borçları

Sermaye İle Sınırlı Değildir

Sermaye İle Sınırlıdır

Yedek Fon

Kooperatifin Feshedilmesi Halinde Bile Yedek Fonlar Dağıtılmaz

Yedek Fonlar Hisse Sahibi Oranlarında Dağıtılabilmektedir.

Sosyal Sorumluluk

Kooperatif İlkelerinden Biridir

Esas Amaçlarından Biri Değildir

Kooperatifler ile Sadet Zinciri şeklinde bilinen iş yöntemlerinin çalışma usulleri birbirinden farklıdır. Aşağıda Ponzi Sceme olarak gösterilen şekilden de görülebileceği gibi saadet zincirindeki üyeler, kendileri tarafından yapılan üye kişilerden belirli bir oranda ve bunun zinciri olabilecek başka bir üyeden de belirli miktarlarda gelir elde edebilirler. Bu şekilde bir çarpan etkisi oluşturarak eski üyenin çalışma enerjisini düşürmektedir.

Kooperatiflerde bu yöntem işlemezken üyeler yapmış oldukları çalışmalar kapsamında risturn ödemesi alırlar. Kooperatife yeni üye edilen bir katılımcı üye eden kişi risturn elde etse bile yeni üyenin elde etmiş oldukları kazanımlar ve bulabileceği yeni kendisinde kalacaktır. Bu durumda üyeler motivasyon elde ederek sürekli çalışma etkinliği göstereceklerdir.

Tablo 2: Ponzi Sceme Diğer Bir Adı Sadet Zinciri

Düşük Gelir Grubunda Genç İşgücü ve Kooperatifler Nasıldır?

En başta, kooperatifler düşük gelir gurubunda yer alan kişilere nasıl gelir sağlar? Sorusu sorularak bu konunun daha da iyi anlaşılmasını sağlayacaktır. Düşük gelir grubunda yer alan insanlar üretim yapabilmeleri adına girdikleri oluşturma çerçevesinde birtakım sıkıntılar yaşayabilir. Kooperatiflerin önemli avantalarından biri kendi üyelerine, bankalardan alamayacakları oranlarda bankalarda kredi çekebilirler. Böylece üretime katılmak isteyen düşük gelir gurubundaki kişilere kaynak sağlama konusunda yardımcı olmaktadır.

Üretilecek çıktı için elde edilmesi gereken hammaddenin ayrı ayrı alımında fiyatları artıracakken kooperatifler sayesinde ise bu hammadde alımları daha ucuza alınabilmektedir. Kooperatifler tarafından sağlanacak kredilerin riskli olabileceği üzerinde durularak, kendi üyelerine üretim yapabilecekleri alanlarda eğitimler sağlayabilmekte ve bu eğitimler ürünlerin miktarını hem de kalitesini artırması sağlamaktadır.

Kooperatiflerdeki ve Ponzi Sceme (Mutluluk Çarpanı) Risturn Mantığı Arasındaki Temel Fark Nedir?

Kooperatifler kendi yaptıkları üyeler risturn alırlar. Bir üyenin sağlamış olduğu yeni bir üyeden, risturn kazanması halinde bile yeni üyenin yapmış oldukları çalışmalar doğrudan yeni üyeye risturn şeklinde dönmektedir. Saadet zincirinde ise durum farklıdır. Her üye kazanmış olduğu yeni bir üyeden belirli bir yüzdelik dilimde kazanç elde eder ve bu kazanç yeni üyelerinde katılımıyla artarak eski üyeye kazanç olarak geri döner.

Kooperatifler Gençlere Ne Gibi İmkanlar Sağlamaktadır?

Dünya genelinde artan genç işgücü nedeniyle istihdam olunmalarının önünde bazı sorunlar bulunmaktadır. Bu sorunların en büyüğü tecrübe olarak gösterilebilir. Kooperatiflerde gençlerin yaşamış oldukları tecrübe sorunu problemini yaşatmamaktadır. İster tecrübeli ister tecrübesiz olsun cinsiyet durumuna bakılmaksızın herkes kooperatif çalışmalarına dahil olabilir. Böyle bir durumda gençler kooperatif imkanlarını kullanarak kredi, hammadde fiyat imkanlarından yararlanabilir.

Kooperatifler Hangi İmkanlar Sağlamaktadır?

Kooperatiflere katılan üyelere üretim için elde edebilecekleri hammaddeleri daha uygu fiyatlara temin edebildikleri gibi herhangi bir zamanda alınamayacak kredi oranlarını kooperatifler aracığıyla sağlayabilirler. Ayrıca yapılan işin kapsamına göre malzeme ve teçhizat imkanı sağlayabilmektedir.

Kooperatif kooperatif nedir şirket ve kooperatiflerin farkları kooperatif amaçları Ponzi Sceme kooperatiflerin imkanları kooperatif katkıları kooperatifler gençlere ne gibi imkanlar sağlar saadet zinciri kooperatifler
Nevzat Yüksel
Nevzat Yüksel
Blog Yazarı

Sağlık Yönetimi bölümünde öğretim görevlisi. Sağlık hukuku, Türk sağlık sistemi ve sağlık kuruluşlarında teknoloji yönetimi alanında dersler vermektedir. Birçok uluslararası dergi, kitap ve bildirilerde yazı ve bölümleri vardır.

Benzer Yazılar
Doğru ve faydalı bilgiler sağlama konusunda kararlı olan uzman ekibimizle blogumuzu her zaman yeni makaleler ve videolarla güncelliyoruz. Güvenilir tavsiyeler ve bilgilendirici içerikler arıyorsanız, blog sayfamıza mutlaka göz atın.