AnasayfaBlogSosyal Medya Okuryazarlığı Nedir?
Sosyal Medya

Sosyal Medya Okuryazarlığı Nedir?

19 Ekim 2020
Gözlüklü ve siyah gömlekli bir kadın, beyaz arka planlı bir odada masa başında oturmaktadır. Elleri kucağında birbirine kenetlenmiş halde doğrudan kameraya bakmaktadır. Arka planda mavi ve siyah bir O harfi ile mavi ve siyah bir yazı bulunan bir tabela vardır. Sol tarafında çiçekli bir gömlek giyen bir kadının göğsünün yakın çekimi yer alıyor. Resmin sağ tarafında bir tabelanın yakın çekimi yer alıyor. Ön plandaki kadının yüzünde ciddi bir ifade var. Gözleri odaklanmış ve dudakları büzülmüş. Gözlük ve siyah bir gömlek giyiyor. Saçları kısa ve kahverengidir.
KavramlarAçıklamalarÖnem
Sosyal Medya OkuryazarlığıSosyal mecralardaki içerikleri ve bilgileri anlama, analiz etme, değerlendirme ve üretme becerisidir.Bilinçli bir sosyal medya kullanıcısı olmak ve sahte içerikleri ayırt edebilmek için kritik bir noktadır.
Medya OkuryazarlığıKitle iletişim araçları tarafından sunulan bilgi ve iletileri yorumlama, sorgulama ve anlama becerisini kapsar.Medyanın toplumu nasıl etkilediğini anlamak ve medyanın olumsuz etkilerine karşı korunmak için önemlidir.
Sosyal Medya MecralarıFacebook, Twitter, Instagram, Pinterest, LinkedIn ve Google gibi platformlar farklı kullanım ve işlevlere sahiptir.Her platformun kullanım şekillerini ve kurallarını bilme, onları en etkili ve amaca uygun şekilde kullanma becerisini gerektirir.
İleti ve Enformasyon BombardımanıTelevizyon, radio, sosyal medya ve kişilerarası iletişim aracılığıyla sürekli bilgi ve ileti alımı yaşanmaktadır.Bu durum bilgi ve mesajların nasıl işlendiği, anlaşıldığı ve etkisinin nasıl oluşturulduğu konusunda bilinçlilik gerektirir.
Doğru ve Yanıltıcı İçeriklerSosyal medyadaki gönderiler ve bilgiler doğru olmayabilir veya manipülasyon amacı ile oluşturulmuş olabilir.Bunu tanımak ve bilgiyi sorgulamak adına sosyal medya okuryazarlığı kritik öneme sahiptir.
E-Ticaretİnternet üzerinden yapılan alışveriş veya ticaret faaliyetleri.Sosyal medya üzerinden e-ticaret faaliyetleri için, sosyal medya mecralarının kullanımına aşina olmak gerekiyor.
Mecra Kullanım Şartları ve KurallarıHer sosyal medya mecrasının kullanım ve ihlal şartları vardır.Bu şartlar ve kurallar, sosyal medyayı etkin ve doğru kullanmak için bilinmesi gerekenlerdir.
Veri AnaliziOrtalama 3.8 milyar kişinin sosyal medyayı aktif olarak kullanması, sosyal medya araştırmaları ve analizlerinin önemini artırmaktadır.Bu verileri ve trendleri izlemek sosyal medyanın hangi noktada olduğunu ve neye doğru ilerlediğini anlamamızı sağlar.
Bilinçli Sosyal Medya KullanıcılarıSosyal medyayı bilinçli kullanan kişiler, sahte ve yanıltıcı bilgilere karşı daha güvende olurlar ve daha etkin kullanırlar.Bu durum bireylerin ve toplumun genel bilgi seviyesini ve bilinç seviyesini artırır.
Manipülasyon ve Yanıltıcı BilgilerSosyal medyada yanıltıcı ve manipülasyon amaçlı bilgilere karşı dikkatli olunmalıdır.Sosyal medya okuryazarlığı, bu tür bilgilerin ayırt edilmesi ve bilinçli bir sosyal medya kullanıcı olunması açısından önemlidir.

Günlük hayatta geleneksel medya ile birlikte kullandığımız yeni medya, birçok görünüme ve kullanıma sahip olarak karşımıza çıkıyor. Yeni medyanın hayatımıza girmesiyle tanıştığımız sosyal medya kavramı da gündelik yaşamda epeyce kullanılan mecraları oluşturuyor. Sosyal medya, kullanıcıların kişisel ve sosyal ortam yaratabildiği ve çeşitli şekilde kullanabildikleri bir sosyal iletişim ortamıdır. Bugün bu kavrama aşina olmayan kişi sayısı oldukça azdır. Az ya da çok yaşadığımız dünyanın yeniliklerin ve değişimlerinden haberdarızdır.

Sosyal medya kavramını da yaşadığımız dijital çağın bir göstergesi olarak duyuyor ve deneyimliyoruz. Günümüzde sosyal medya, kendini yarattığı mecralar aracılığıyla gösteriyor. Twitter, Facebook, İnstagram, Pinterest, Linkedin ve Google gibi çoğaltabileceğimiz mecralar, farklı kullanım ve işlevlere sahiptir. İşte bu tür kullanımları ve mecraları ile tanımak adına hepimizin kazanması gereken bir beceri kendini gösterir: Sosyal medya okuryazarlığı.

Medya Okuryazarlığı Nedir?

sosyal medya okuryazarlığına geçmeden önce medya okuryazarlığından biraz bahsetmek gerekiyor. günümüz insanı, ileti ve enformasyon bombardımanı içinde yaşamaktadır. televizyondan, sosyal medya mecralarından, radyodan, kişilerarası iletişimden yüzlerce bilgi ve ileti alırız. üstelik bunları kullanmıyor olsanız bile kişilerarası iletişim yoluyla bir şekilde bilgiler size de iletilir. peki paylaşılan ve tüketilen bu bilgi, ileti ve yorumlar bize nasıl dönüyor ve bizi nasıl etkiliyor?

Medya okuryazarlığı, kitle iletişim araçları tarafından sunulan bilgi ve iletileri yorumlayabilme, sorgulayabilme ve anlayabilme becerilerini kapsayan bir alandır. Medyanın zamanla toplum içindeki etkenliği olumlu bir kazanım olarak görülürken yine ilerleyen zamanlarda, olumsuz durumlara da sebebiyet vermiştir.

Medya Okuryazarlığı Kavramı Nasıl Ortaya Çıktı?

Bir endüstri hâline gelen medya, olumsuz görünümlere ve bilgilere de açık hâle gelmiştir. İşte bu bu tür durumları anlamaya ve sorgulamaya yönelik de medya okuryazarlığı kavramı geliştirmiştir. Bugün ise medya okuryazarlığı kavramı yanında, dijitalleşme ile ortaya çıkan sosyal medya okuryazarlığı da edinmemiz gereken en önemli becerilerden biri olmaktadır. Bu gerekli beceriyi biraz daha yakından tanıyarak sosyal medyayı doğru kullanmaya devam edebiliriz.

Sosyal Medya Mecraları ve Sosyal Medya Okuryazarlığı

Sosyal medya okuryazarlığı, sosyal mecralardaki içerikleri ve bilgileri analiz etme, değerlendirebilme, üretebilme ve anlayabilme becerilerini kapsar. Yeni medya okuryazarlığı içinde değerlendirilen sosyal medya okuryazarlığı; sosyal medyaya erişme ve kullanma yeterliliklerini de içerir. Şöyle ki her sosyal medya mecrası farklı özelliklere sahiptir. Bu mecralara erişme ve kullanmak için de bazı bilgilere sahip olmak gerekebilir. Örneğin; Pinterest mecrası, bir görsel içerik sitesidir, bu siteye üye olmak isteyen birinin belli amaçları ve hedefleri vardır. Buna bağlı olarak da siteyi nasıl etkin kullanabileceğini bilmelidir. Bir sosyal medya mecrası, belli başlı amaçlara göre hazırlanmaktadır. Size ya da işinize hangi mecranın katkı sunacağı, işe yaracağı, önceden edinmeniz gereken bilgilere bağlıdır. 

Aynı zamanda üye olduğunuz ya da üye olmak istediğiniz sosyal medya mecrasının nasıl kullanıldığını da bilmelisiniz. Bugün, e -ticaretten, internet haberciliğine, oradan marka yönetimine kadar geniş bir kullanıma sahip sosyal medya, nasıl bir paylaşım yapabileceğiniz ile ilgili kullanımlara sahiptir. Dolayısıyla bir ileti, bilgi ya da paylaşım yapmak ve bunun yayılmasını sağlamak için mecraya özgü kuralları bilmelisiniz. Sadece mevcut mecrayı üye olmanız size katkı sunmayacaktır. Takipçiler, sitenin kullanım ve ihlal şartları, bilgiye nasıl erişebileceğiniz gibi özellikler, mecrayı daha doğru ve etkin kullanmanızı sağlayacaktır.  Ayrıca kullandığınız ya da kullanacağınız mecranın kullanım yeniliklerini de takip etmeniz de mecradaki paylaşımlarınıza katkı sunacaktır. 

Sosyal Medya Okuryazarlığı Nasıl Kazanılır?

We Are Social'ın Digital 2020 verilerine göre 3,8 milyar kişinin aktif olarak sosyal medya mecralarını kullandığı gözlemlenmiştir. Bu verileri ve Türkiye'nin sosyal medyayı kullanma verilerini okuduğumuzda, sosyal medyanın hayatımızın belli bir noktasına konumlandığı sonucu ortaya çıkıyor. Böylesine kullanıma açık ve yer edinen mecraların, bilinçli kullanımı için sosyal medya okuryazarlığını tanımak, büyük önem taşıyor. Özellikle olumlu kullanımları yanında, olumsuz ve yalan içeriklerin, hızlıca yayılmasını ve insanları etkilemesini önlemeye yönelik, sosyal medyadaki bilgiyi sorgulamasını sağlamak gerekiyor.

Elbette ki günlük hayatımızdaki çoğu mesaj, bilgi ve ileti gibi sosyal medyadaki gönderiler de doğru olmayabilir. Hatta bilinçli olarak kişileri manipüle etmek ve olumsuz etkilemek adına sosyal medyada milyonlarca içerik görebilirsiniz. Peki bu tarz olumsuz kullanımları tanımak ve sorgulamak adına sosyal medya okuryazarlığından neler öğrenebiliriz?

Her Bilgiyi Doğru Kabul Etmeyin

Sosyal medya okuryazarlığının en temel konularından biri, bilgiyi tanımak ve yorumlayabilmektir. Sosyal medya mecraları, günlük binlerce bilginin ve çoğunlukla yalan yanlış bilginin kol gezdiği alanlar hâline geldi. Bilinçli bir sosyal medya kullanıcısı, haber ya da bilginin kaynağını araştırır ve teyit etmeye çalışır. Özellikle siyasal ve  toplumsal yönlü içeriklerin, hızla yayıldığı bilenen bir gerçek. Sosyal medya, kendi kullanımları içinde oldukça yarar sağlayan ve olumlu bir toplumsal sonucu sağlayabilecek etkiye sahipken, olumsuz ve yanlış bilgilerin de var olduğu bir kullanıma açık. Bundan dolayı kötü ve art niyetli insanların, sosyal medyada da var olduğunu bilerek içeriklerin doğruluğunu teyit etmeniz, bilgi kirliğinin yayılmasını da engelleyecektir. 

Kişisel Verilerinizi Koruyun

Dolandırıcılık ve kişisel hakların ihlali söz konusu olduğunda, sosyal medya bu konuda da öne çıkan mecraları oluşturuyor. Sosyal medyadaki reklamlar dışında, yine kötü niyetli insanların yönlendirmeleriyle kişisel verileriniz ve bilgilerininiz istenebiliyor. Şunu bilmelisiniz ki sahte hesap ve ticari kaynaklı bazı adresler, bu tür yönlendirmelerle sosyal medya kullanımına aşina olmayan kişileri kandırabiliyor ve bundan da bir kâr elde edebiliyor. Sosyal medya okuryazarlığının bize öğretebileceği en temel şey de sosyal medyadaki gönderinin amacını ve doğruluğunu değerlendirebilme yetisidir. Bu tür içerik ve reklamların farkında olarak kişisel veri ve bilgilerinizi güven ve teyit testinden geçmeyen hiçbir hesaba ya da kişiye vermemeniz, her zaman sizin yararınıza olacaktır.

Sosyal Medyanın Gerçekliğine Hapsolmayın

Kullandığınız mecra sizin için oldukça önemli ya da işlevsel bir etkiye sahip olabilir. Fakat; sosyal medya, kendi gerçekliğini de yaratan bir platformlar zinciridir. Zamanımız çoğunu burada tükettiğimiz mecralar, belli başlı kullanımlarla çalışır. Beğeni, beğenmeme, yorumlama ve paylaşma yoluyla, bir etkileşim yaratılır. Sosyal medyadaki görünümlerin yaratabileceği gerçeklik, beğeni ve kendini ifade edebilmek üzerine kuruludur. Kullandığınız mecra içinde, kendinizi tanımlar ve çeşitli kişiler ile iletişim başlatabilirsiniz. Yalnız bu noktada, sosyal medyanın gerçekliğine hapsolmanız ve o gerçeklik üzerinden kendiniz tanımlamanız zamanla olumlu bir sonuca yol açmayacaktır.

Sosyal Medyada Gelişen Olumsuz Davranışlar

Sosyal medyadaki beğeniler ve görünümler üzerinden kendini ifade etme, etkilenme ve kendini büyük görme durumları meydana gelebilir. Başka bir yönden de kendinizi o gerçekliğe kaptırmanın neticesinde; beğeni alamama, etkileşim kuramama ve kendinizi ifade edememe durumları, yetersizlik, aşağılık kompleksi ve özgüven kaygı gibi duygulara yol açabilir. Şunu bilmek sanırım her kullanıcının yararına olacaktır; sosyal medya, dış gerçekliğinizi de barındırabileceğiniz bir ortam olmakla beraber, kendi kullanımları (beğeni, emoji, sosyal medya dili ve iletişimi) olan bir gerçekliğe de sahiptir. Sizin gönderinizin paylaşılmaması ya da beğeni alması, sizin sosyal medyadaki görünümünüz ve sosyal medya iletişimi ile ilgilidir. Yine sosyal medyanın dikta ettiği "gerçeklik" ve görünümleri, fazla ciddiye almamanız önerilir. 

 Bunun farkında olmayan kullanıcılar, sosyal medyaya özgü kriterleri ve ifade etme yollarını kendi gerçekliklerine dönüştürebilirler. Kısacası, sosyal medyanın kendisinden ve kullanıcılarından doğan gerçekliklere körü körüne bağlanmak, bilinçli bir kullanıcıya doğru gelmeyecektir. Yine bir sosyal medya kullanıcısının, kendi dış gerçekliğini sosyal medyaya taşıyabilmesi gerekir; kendi gerçekliğinden uzak bir gerçeklik yaratması değil. Aynı zamanda sosyal medya kullanım süresini kısıtlamak da yaratılan imaj ve gerçekliklere körü körüne bağlanmayı engelleyecektir. 

Üzerinde daha çok konuşabileceğimiz ve onlarca tavsiye daha verebileceğimiz sosyal medya okuryazarlığı, dijital dünyayı anlamak ve kullanmak için en gerekli becerilerden biridir. Bu konuya dair eğitimler ve kurslar olmakla birlikte, temelininiz sağlam olması için  medya okuryazarlığı eğitimi almanızı da öneririz.

İlgili eğitim: Medya Okuryazarlığı Eğitimi

Sosyal Medya Okuryazarlığı, Sosyal mecralardaki içerikleri ve bilgileri anlama, analiz etme, değerlendirme ve üretme becerisidir, Bilinçli bir sosyal medya kullanıcısı olmak ve sahte içerikleri ayırt edebilmek için kritik bir noktadır, Medya Okuryazarlığı, Kitle iletişim araçları tarafından sunulan bilgi ve iletileri yorumlama, sorgulama ve anlama becerisini kapsar, Medyanın toplumu nasıl etkilediğini anlamak ve medyanın olumsuz etkilerine karşı korunmak için önemlidir, Sosyal Medya Mecraları, Facebook, Twitter, Instagram, Pinterest, LinkedIn ve Google gibi platformlar farklı kullanım ve işlevlere sahiptir, Her platformun kullanım şekillerini ve kurallarını bilme, onları en etkili ve amaca uygun şekilde kullanma becerisini gerektirir, İleti ve Enformasyon Bombardımanı, Televizyon, radio, sosyal medya ve kişilerarası iletişim aracılığıyla sürekli bilgi ve ileti alımı yaşanmaktadır, Bu durum bilgi ve mesajların nasıl işlendiği, anlaşıldığı ve etkisinin nasıl oluşturulduğu konusunda bilinçlilik gerektirir, Doğru ve Yanıltıcı İçerikler, Sosyal medyadaki gönderiler ve bilgiler doğru olmayabilir veya manipülasyon amacı ile oluşturulmuş olabilir, Bunu tanımak ve bilgiyi sorgulamak adına sosyal medya okuryazarlığı kritik öneme sahiptir, E-Ticaret, İnternet üzerinden yapılan alışveriş veya ticaret faaliyetleri, Sosyal medya üzerinden e-ticaret faaliyetleri için, sosyal medya mecralarının kullanımına aşina olmak gerekiyor, Mecra Kullanım Şartları ve Kuralları, Her sosyal medya mecrasının kullanım ve ihlal şartları vardır, Bu şartlar ve kurallar, sosyal medyayı etkin ve doğru kullanmak için bilinmesi gerekenlerdir, Veri Analizi, Ortalama 38 milyar kişinin sosyal medyayı aktif olarak kullanması, sosyal medya araştırmaları ve analizlerinin önemini artırmaktadır, Bu verileri ve trendleri izlemek sosyal medyanın hangi noktada olduğunu ve neye doğru ilerlediğini anlamamızı sağlar, Bilinçli Sosyal Medya Kullanıcıları, Sosyal medyayı bilinçli kullanan kişiler, sahte ve yanıltıcı bilgilere karşı daha güvende olurlar ve daha etkin kullanırlar, Bu durum bireylerin ve toplumun genel bilgi seviyesini ve bilinç seviyesini artırır, Manipülasyon ve Yanıltıcı Bilgiler, Sosyal medyada yanıltıcı ve manipülasyon amaçlı bilgilere karşı dikkatli olunmalıdır, Sosyal medya okuryazarlığı, bu tür bilgilerin ayırt edilmesi ve bilinçli bir sosyal medya kullanıcı olunması açısından önemlidir
sosyal medya okuryazarlığı yeni medya medya okuryazarlığı medya okuryazarlığı eğitimi dijitalleşme
Resimde uzun, siyah saçlı, gözleri kapalı ve yüzünde geniş, içten bir gülümseme olan bir kadın görülüyor. Sırtını dik tutmuş, kolları iki yanında, saçları omuzlarından ve sırtından aşağı dökülüyor. Yirmili yaşlarında görünüyor ve ten rengini tamamlayan beyaz bir bluz giyiyor. Memnun ve neşeli görünüyor, bir güven ve duruş havası yayıyor. İfadesi ve duruşu huzur ve dinginlik hissi veriyor. Uzun saçları güzelliğine ve kadınsılığına katkıda bulunarak mutlu ve kaygısız bir kadın resmini tamamlıyor.
Emine Büşra Kanat
Blog Yazarı

Ankara Üniversitesi Halkla ilişkiler ve tanıtım bölümünden mezun oldu. Lisans öğreniminde sosyal farkındalık kampanyalarında görev aldı. İstanbul İşletme Enstitüsü’nde fotoğrafçılık, iletişim, kişisel gelişim ve diğer farklı konularında yazmaya başladı.

Benzer Yazılar
Doğru ve faydalı bilgiler sağlama konusunda kararlı olan uzman ekibimizle blogumuzu her zaman yeni makaleler ve videolarla güncelliyoruz. Güvenilir tavsiyeler ve bilgilendirici içerikler arıyorsanız, blog sayfamıza mutlaka göz atın.
Ahşap bir masanın üzerine yerleştirilmiş bir televizyonun yakın çekimi kamera tarafından çerçevelenir. Televizyonun önünde küçük bir büyüteç bulunan siyah beyaz bir ekran vardır. Televizyonun yan tarafında siyah bir düğme de vardır. Televizyonun sağında, üzerine canlı renklerde tebeşirle çizgiler çizilmiş bir kara tahta vardır. Televizyonun üstünde metal bir nesne, onun altında ise karmaşık detaylara sahip siyah bir nesne yer alıyor. Bu görüntü bizi çevreleyen gündelik nesnelere dair benzersiz bir bakış açısı sunuyor.
Ne Demek?

Dezenformasyon Ne Demek?

16 Ocak 2021
Bu, modern bir akıllı telefonun yakın çekim fotoğrafıdır. Ekran parlak bir ışıkla aydınlatılmış ve çeşitli simgeler içeren renkli bir ana ekran gösteriliyor. Sol tarafta, bulanık bir dokuya sahip şekerden yapılmış küçük bir kalp var. Telefon şık bir tasarıma sahip siyah bir çerçeveye sahip ve kenarları hafif kavisli. Arka plan tamamen karanlık, bu da telefonun renklerinin öne çıkmasını sağlıyor. Fotoğraf harika bir odağa sahip ve ayrıntılar kolayca görülebiliyor. Telefonun boyutu orta ve görüntü mükemmel bir çözünürlüğe sahip.
Sosyal Medya

Etkili Sosyal Medya Kullanımı

04 Ekim 2018