AnasayfaBlogToplumsal Yapı Nedir?
Nedir?

Toplumsal Yapı Nedir?

12 Ocak 2021
Toplumsal Yapı Nedir?

Toplum; aynı coğrafyayı paylaşan, ortak tarihi ve uygarlığı olan, yaşamlarını devam ettirebilmek için işbirliği yapan bireylerin oluşturduğu yapıya verilen addır. Toplum içinde yaşayabilmek için de bireyler arasında farklı amaçlarla ilişkiler kurulur. Bu iletişim ve ilişkilerin tamamı da toplumsal yapıyı oluşturur.

Toplumsal yapı insanların toplum içindeki yaşamlarının ürünüdür. Birlikte yaşamaya karar veren insanlar, bu yapının getirdiği kuralları da kabul etmiş olur. Birlikte yaşayabilmek ve iletişim kurabilmek için de dile ihtiyaç vardır. Kişilere özgü bir dilin olması mümkün değildir. Bu sebeple dil toplumun ortak malıdır sağlıklı iletişim için de toplumda yaşayan bireyler dilin gerekliliklerine uymalıdır. Dille birlikte içinde yaşanılan toplumun yapısal kurallarına da uyulmalıdır. Beraber yaşamak için bu mecburidir; toplum kurallarına uygun hareket etmek.

İstikrarlıdır. Toplum yapısının oluşturan öğeler birbiriyle uyumludur. Kendine has bir işleyiş biçimi vardır. Değişmez gibi görünse de değişim söz konusudur. Kayalar rüzgâr ve yağmur sebebiyle aşınırlar ve değişirler. Bu değişim çok uzun yıllara yayıldığı için fark edemeyiz. Bize göre, kayada değişim söz konusu değildir.

Toplumsal yapıda da benzer durum söz konusudur. Oluşum aşamaları da değişimi de fark edilmez ve bize değişim yokmuş gibi gelir. Aslında dinamiktir; sürekli değişir. Din, kültür, örf ve adetlerin yanı sıra toplumun değerlerine verdiği önem de bu değişimde etkilidir.

Toplumsal yapı kavramını ilk kullanan Émile Durkheim olmuştur. Fransa’nın değişen sosyal yapısını incelerken bu değişimin hem sosyolojik hem de felsefi dayanaklarını yazarken terimi ortaya atmıştır. Bu yapıyı incelerken de köy ve kent olmak üzere iki sosyal yapı belirlemiştir. Bu sosyal yapılar daha sonra başka isimlerle de ifade edilmiştir.

Sosyologlar kavram konusunda farklı görüşlere sahiptirler. Bazı düşünürlere göre toplumsal yapı toplumsal gerçektir. Bazılarına göre ise de insan zihninin ürünüdür yani soyut bir modeldir.

Toplumsal Yapı ve Unsurları

Maddenin en küçük yapı taşı atomlardır. Canlı organizma ise hücrelerden oluşur. Aynı şekilde toplumsal yapıyı da oluşturan unsurlar vardır. Bu unsurlarla ilgili farklı sınıflandırmalar yapılabilir. En genel anlamda bu sistemin unsurları şöyle sıralanabilir:

  • Toplumsal Statü

Tolumsal statü; toplumda, grupta ya da organizasyonda bireyin konumunu belirler.doğuştan kazanılacağı gibi sonradan çalışarak, emek vererek; eğitimle de kazanılabilir. Öğretmen-öğrenci, anne-çocuk, işveren- işçi gibi. Statüler dönemlere ve ortama göre değişiklik gösterebilir. Ülkemizde geçmiş yıllarda özellikle 1980’li yıllara kadar toplumsal statüde mesleğe dayalı statüler önemliydi. Kaymakam, öğretmen, doktor ve mühendis gibi meslek grupları prestijli idi. 80’li yıllardan sonra siyasette ve ekonomide yaşanan dönüşümle birlikte mesleğe dayalı statüler prestijini sermaye sahiplerine bıraktı. Günümüze geldiğimizde ise sosyal medya fenomenliği (influencer) statü belirleyici oldu. Bloggerlar, Youtuberlar gibi. 

  • Toplumsal Rol

Toplumsal sistemlerde statüye göre toplumsal roller de değişir. Ebeveynlik, öğretmenlik, vatandaşlık toplumsal rollere örnek verilebilir. Bir öğretmenin okuldaki rolü öğretmenliktir eve geldiğinde ise baba ya da annedir. Bu sebeple de okulda beklenen rol ile evdeki rol aynı olmayacaktır. Bazen evdeki roller ile işteki roller karışır ve çatışmaya neden olur.

  • Toplumsal Grup

Bireylerin ortak amaç çerçevesinde bir araya gelmesi toplumsal grupları oluşturur. Yani toplumsal grup iki veya daha fazla insanın bir amaç, hedef için bir araya gelmesidir. Ortak amaçları da toplumsal grupları kalabalıklardan ayırır. Grup bireyleri birbirleriyle etkileşim içindedir. 

  • Toplumsal Sınıf

İlk çağlardan beri sahip olduğu ekonomik ve fiziki güçler sebebiyle bazı insanlar diğerlerine göre daha üstün kabul edilmiştir. Bu kabul de toplumsal sınıfı oluşturmuştur. Toplumsal sınıflar ekonomik ve kültürel bakımdan birbirinden ayrılır. Her toplumsal sınıfı diğerlerinden ayıran belli özellikleri bulunur.

  • Toplumsal Kurum

Toplum içinde örgütlü hareket eden insanlar toplumsal kurumları oluşturur. Toplumlar; cinsiyet, etnik köken, gelenek ve görenekler bakımından birbirinden farklı küçük guruplardan oluşur. Bütün bu farklılıkları bir arada tutan yapılar toplumsal kurumlardır. Hukuk sistemi, dini inanışlar ve aile toplumsal kurumu oluştururlar. Kurumlar toplumun ihtiyaçları çerçevesinde şekillenir, sürekli ve dinamik yapılardır. 

  • Kültür

Bir toplumun kültürü yüzyılları kapsayan birikimidir. Tarih boyunca öğrendikleri bilgileri, sanatı, hukuku, inancı, değerleri ve hünerleri gelecek kuşaklara aktarmasını kapsar. Kültürü maddi ve manevi kültür oluşturur. Mimari yapıları ve giyim tarzları maddi kültürdür. İnançlar, ahlak kavramları, değer yargıları da manevi kültürdür. Günümüzde dünyanın küresel köy haline gelmesi farklı toplumlara etkileşimi artırdı ve buna bağlı olarak da toplumların kültürleri birbirinden etkilendi. 

Toplumsal Yapının Özellikleri

Toplumda yaşanan olayların gözlemlenmesiyle bazı veriler elde edilir. Elde edilen veriler bilimsel yöntemlerle çözülür. Bu çözümleme de toplum yapısını ortaya çıkarır. Her toplumun yapısı kendine özgüdür değerlendirilmesinin de kendi içinde yapılması gerekir. Belli coğrafyada, belirli tarihsel ve kültürel koşullarda yaşayan bireylerin toplum içindeki yaşamlarının ürünüdür. Güvencesi ise kültür ve kültür ögeleridir.

  • Toplumu oluşturan unsurlar arasında etkileşim vardır. Ekonomi aile yapısını etkiler. Sivil toplum örgütleri siyasi yapıyı ya da siyasi yapı sivil toplum örgütlerini etkiler. 

  • Toplumun unsurları arasında uyum söz konusudur. Bireyler, gruplar ve kurumlar başka toplumlar göz önüne alındığında birbiriyle uyumludur. Ekonomik dalgalanma siyaseti, siyasetteki dalgalanma ekonomi üzerinde etkisinin hissettirir. 

  • Değişkenlik esastır. Bazen bu değişim hissedilemeyecek kadar yavaş olsa da durağan değildir ve mutlaka zamanla değişim vardır. 

  • Toplumu oluşturan öğelerin değişim hızları birbirinden farklıdır. Ekonomideki ya da eğitimdeki değişim hızı kültüre, ahlaka göre daha fazladır. 

  • Yapılar arasındaki uyum azaldığında toplumsal çözülme de meydana gelir. 

  • Dinamiktir, pek çok ögeyi içinde barındıran dinamik bir yapıdır.

Sosyal Yapı Nedir?

Sosyal yapı toplumu oluşturan etmenlerin bütünüdür. Sosyal yapının kültürel yani manevi ve fiziki yani maddi yönü vardır. Kültürel yapı toplumun yapı taşları arasındaki ilişkilerdir. Fiziki yapı da nüfusun yaşayış biçimini yani dıştan görünüşünü oluşturur. Yazılı olmayan gelenek ve görenekler de sosyal yapının manevi yönü arasındadır. Örneğin Türkiye’de sosyal yapı dini inançlar etrafında şekillenir.

Toplumda ihtiyaçları karşılamak için sürekliliği olan, sosyal gruplar, örgütler ve yapılar vardır. Bu yapıların hepsinin toplum içinde görevleri ve sorumlulukları bulunur. Görev ve sorumlulukları sayesinde de birbirlerine bağlanırlar. Toplumsal yapı kavramı Sanayi Devrimi sonucunda oluşan kentleşmesi ifade etmek için kullanılmıştır. Sosyal yapı ise ilk çağlardan günümüze birbirinden farklı grupları da kapsayan kavram olarak kullanılmıştır.

Toplumsal yapı, sosyal sistemin ve sosyal hayatın tümünü kapsar. Demografik yapı, ekonomik yapı, siyasi yapı, yerleşim düzeni, din, kültür, ırk, gelenek ve görenekler bu yapının içindedir ve değişiklik gösterebilir. Toplumun sosyal yapısı incelenirken fiili durum göz önünde bulundurulur. 

toplumsal yapı toplumsal yapı nedir toplumsal yapı ve unsurları toplumsal yapının özellikleri sosyal yapı toplum
Neşe Polat
Neşe Polat
Blog Yazarı

Bayburt'ta doğdu. Marmara Üniversitesi İletişim Fakültesi Radyo-Televizyon ve Sinema bölümünden mezun oldu. Medya sektöründe çalıştı. Yayınevlerinde editörlük yaptı.

Benzer Yazılar
Doğru ve faydalı bilgiler sağlama konusunda kararlı olan uzman ekibimizle blogumuzu her zaman yeni makaleler ve videolarla güncelliyoruz. Güvenilir tavsiyeler ve bilgilendirici içerikler arıyorsanız, blog sayfamıza mutlaka göz atın.