Close
Mobil Menu Bars

Satın Alma Gücü Paritesi Nedir?

26 Şubat 2020, 1431 defa okundu.
Satın Alma Gücü Paritesi Nedir?
satın alma gücü paritesi, satın alma gücü paritesi nedir, alım gücü en yüksek ülkeler, purchasing power parity, satın alma paritesi, big mac endeksi

Satın alma gücü paritesi, halk arasında çok kullanılmasa da bilinen bir ekonomik değerdir. Daha çok para birimi ya da satın alma olarak tabir edilir. Ancak asıl ismi ve kökeni İngilizce dilinden  gelir. ‘Purchasing Power Parity’ yani Türkçe karşılığında satın alma gücü paritesi anlamını taşır. Purchasing Power Parity kavramı oldukça eskiye dayanmaktadır. Parite, I. Dünya Savaşı sonrasına dayanmakta ve bu süreç içinde dünyada yayılmıştır. İsveçli iktisatçı Gustav Cassel, pariteyi ortaya atan ilk kişilerden oldu. İsveçli iktisatçı, para biriminin savaş öncesini enflasyon oranıyla çarpılması fikrini ortaya attı. Günümüzün satın alma gücü paritesi değerini oluşturmuştur. Peki tam anlamıyla satın alma gücü paritesi nedir? 

Satın Alma Gücü Paritesi Ne Demek?

Satın alma paritesi, ülkeler arasında ürün ya da hizmetlerin sepette bulunan değerlerin para birim karşılığıdır. Parite hesaplanırken döviz kurları dikkate alınır. Ekonomik olarak burada asıl amaç, satın alma gücünü eşitlemektir. Bu sayede fiyat farkları azalacak ya da tamamen ortadan kalkacaktır.  

İki farklı şekilde bir parite bizleri karşılar. Birincisi mutlak satın alma paritesi. Bu parite de iki farklı ülke baz alınır. Ülkelerin ürünleri TÜFE’ye göre belirlenir ve döviz kurunda eşitlenmesi sağlanır. Diğer bir parite ise nispi satın alma. Bu parite durumunda da iki ülke arasında ürünlerin yıllık bazda değişimini kapsar. Değişimde yaşanan hızları belirlenirken kurda da eşit olmaya çalışmasıdır.  

satın alma gücü paritesi, satın alma gücü paritesi nedir, alım gücü en yüksek ülkeler, purchasing power parity, satın alma paritesi, big mac endeksi

Satın Alma Gücü Paritesi Hesaplama 

Satın alma paritesi şu şekilde hesaplanır: 

Satın Alma Gücü Paritesi = Birinci ülkede yer alan fiyat / İkinci ülkede yer alan fiyat 

Paritede bu denklem ile satın alma gücü hesaplanır. Dengeler tamamen bu hesap üzerine kuruludur. Ana gayede ülkeler döviz kurlarını dengede tutabilmek için parite yöntemine de başvururlar. Gelecek ekonomik gelişmeler için yine satın alma paritesi kullanılır. Ülkeler genellikle hesaplama yaparken ABD Dolarını baz alır.  

Kimi kesime göre de parite reel ve gerçek sonuçları tam anlamıyla verememektedir. Ülkeler arasında farkları tam olarak yakalayamadığı kanısına da varıldığı bir gerçektir. Daha iyi bir sonuç bulunamadığı için satın alma paritesi kullanılır. Dünyada en çok kullanılan yöntem olarak bilinir ve kabul edilir. 

Ekonomik ve finans değerlerine baktığımızda, satın alma gücü paritesi verilen hizmet veya alınan ürünün, ülkeler arasında eşitlik teorisine dayandığını söyleyebiliriz. Küresel bazda yaklaşıldığı zaman insanların en iyi fiyat garantisi ile alışveriş yapması istenir. Sistem de bunu gerektirir.  

satın alma gücü paritesi, satın alma gücü paritesi nedir, alım gücü en yüksek ülkeler, purchasing power parity, satın alma paritesi, big mac endeksi

Satın Alma Paritesi Örnekleri 

Satın alma gücü hesaplanırken ülkemizde genellikle Türkiye, Almanya ülkesi ile kıyas edilir. Özellikle Türk vatandaşların fazla yaşamasından dolayı Almanya ülkesi baz alınır. Satın alma gücüne baktığımızda kıyaslar bir bakımı doğrudur. Döviz kuru üzerinden değilde birim fiyatı olarak baktığımızda ne gibi farkların olduğunu görebilmek mümkün. Birim üzerinden bunu örneklendirmek daha doğru olacaktır.  

Almanya’da yaşayan bir vatandaşa 100 Euro verelim. Bir de Türkiye’de yaşayan bir vatandaşa 100 Türk lirası verelim. İki ülkede yaşayan bireylerin yaptığı alışverişte ne kadar ürün aldıkları satın alma gücünü ortaya çıkarır. Almanya’da bulunan birey birim bazlı 100 Euro’ya 15 parça eşya alırken, ülkemizde 100 Türk lirasına birey sadece 7 parça eşya alabilmektedir.  

Bu örneği şu şekilde de verebiliriz. Biz Almanya’ya seyahat ettiğimizde 100 liramız ortalama 18 Euro’ya düşecektir. 18 Euro ile Alman vatandaşın almak istediklerini biz alamayacağız. Ancak 100 Euro ile Türkiye’ye gelen vatandaş, karşılığında eline 600 liradan fazla bir para geçecektir. Bizim aldığımız birçok eşyanın 6 katı parayla fazla alışveriş yapabilecektir. Bu gibi durumlarda satın alma gücü ortaya çıkacaktır.  

Diğer bir hesaplamaya baktığımızda Türkiye’de alışveriş yapan biri 200 lira para ödemesi yapmaktadır. Amerika’da ise 120 Amerikan dolarına alışverişini tamamlamaktadır. İsterseniz yukarıda verdiğimiz denklemi kullanarak hesaplayalım. 200 / 120 yaptığımızda ortaya 1,66 gibi bir rakam ortaya çıkmakta. 1 Amerikan doları Türkiye’de karşılığı 1,66 Türk lirasına eş geldiği gözükmektedir. Teori olarak baktığımızda bu fiyatta olması gerekir. Ancak reel bazlı baktığımızda olaylar hiç de öyle gerçekleşmemektedir. 

satın alma gücü paritesi, satın alma gücü paritesi nedir, alım gücü en yüksek ülkeler, purchasing power parity, satın alma paritesi, big mac endeksi

Alım Gücü Yüksek Olan Ülkeler 

Ortalama her sene alım gücü yüksek olan ülkeler listesi açıklanır.Hem Dünya genelinde hem de Avrupa içinde alım gücü verilerinin sonuçları ortaya çıkar. 2018 yılında yapılan araştırma da Avrupa bölgesi baz alınarak bir karşılaştırma yapıldı. Araştırma listesinde Türkiye de yer aldı.  

Avrupa Birliği İstatistik Ofisinin yapmış olduğu araştırmalar sonucunda birimler belli oldu. 28 Avrupa Birliği ülkenin ortalama birimi 100 olduğu söylendi. Türkiye, AB ülkelerinden 36 birim geri kalarak 64 birim oldu. Listenin en dikkat çeken tarafında ise Lüksemburg yer aldı. Listenin en üst sırasında yer alan Lüksemburg satın alma gücü paritesi değerinde 261 birim aldı. En düşük birimi ise Balkan ülkeleri aldı. Arnavutluk ve Bosna Hersek bu alan 31 birim değeri alabildi. Öte yandan Lüksemburg’u takip eden ülkeler sırasıyla İrlanda, İsviçre, Norveç ve İzlanda oldu.  

Fiili tüketim değerlerinde yine başı Lüksemburg çekti. AB ülkelerinin ortalaması 100 olurken, Türkiye bu değerlerde de 67 de kaldı. Araştırmanın sonucunu ise şu şekilde açıklayabiliriz. Fiili tüketimde AB ülkeleri 100 Euro karşılığında bir ürün ya da hizmet satın alırken, Türkiye 38 Euro karşılığında Türk lirası birimi ile satın alabilmektedir. Araştırmalar Avrupa’da bulunan 37 ülke baz alınarak yapıldığı belirtilmiştir

Big Mac Endeksi Nedir? 

Satın alma gücü paritesi teorisini belkide en iyi anlatan yöntemdir. Big mac endeksi, The Economist dergisinin ortaya attığı bir parite teorisidir. Tüm dünyada yaygın olması sebebiyle en çok kullanılan satın alma gücü paritesi olarak da bilinir. Ünlü fast food zincirler şirketinde yer alan bir menü sayesinde tüm dünyadaki alım gücü hesaplanmıştır. Parite ilk defa 1986 yılının Eylül ayında yapılmıştır.  

Satın alma paritesi dünya üzerinde uyarlanabilen en mantıklı teorilerden biridir. Yüzlerce ülkede yer alması sayesinde hesaplanması kolaylaşmıştır. 2012 yılında yapılan Big mac endeksi sizlerle paylaşalım. Burada esas alınan para yine Amerikan doları. 50 dolara küresel bazda ne kadar hamburger alabiliriz?  

Listenin başında herkes Amerika diyebilir ancak böyle düşündüyseniz yanıldınız. İlk sırada 30 hamburgerle Hindistan ülkesi yer alıyor. Hindistan ülkesini, 21 hamburgerle Ukrayna ve Hong Kong izliyor. Daha sonrasında 21 hamburgerle Malezya ve 20 hamburgerle; Çin, Endonezya, Tayland, Tayvan ve Güney Afrika ülkeleri geliyor. Türkiye ise listede 14 hamburger alım gücü ile yer alıyor. Amerika da 11 hamburger ile listenin sonlarında kendine yer buluyor.  

Sonuç olarak satın alma paritesi teoride bizlere bir şey verse de reel hayatta bunların karşılığını göremiyoruz. Birçok ülkenin para birimi dolar karşısında eriyip gitti. Durum böyle olunca insanların alım gücü düştü. Sizce son yıllarda doların artışıyla birlikte Türkiye’nin alım gücünde ne kadar bir düşüş yaşandı? 

Satın alma gücü paritesi ülkeden ülkeye farklılık gösterir mi?

Evet. Satın alma gücü paritesi her ülkede farklı şekilde olur. Her bölgede ve ülkede alım gücü farklı şekilde yansır. Aynı para birimini kullanan ülkelerde belki bir ihtimal farklılık yaşanmaz.

Gerçekte alım gücü ne seviyelere geldi?

Teoride alım gücü hesaplansa da gerçekte yansıması biraz daha farklı olabilir. İstediğimiz kadar formül ve hesaplama yapalım, döviz kurunun olduğu dünya da alım gücünden bahsetmek ne kadar doğru olur.

Türkiye’nin alım gücü ne durumda?

Bana kalırsa Türkiye’nin satın alma gücünde ciddi derecede bir düşüş yaşandı. Eskiye nazaran insanların bir ürünü ya da hizmeti alması zorlaştı. Bunda en büyük etkende elbette döviz kuru.

Bu yazıyı beğendiysen
şimdi paylaş!
Blogger
Özgeçmiş

Merhaba ben Burak. Metin yazarlığı ile ilgilenmekteyim. Araştırmak, yeni bilgiler öğrenmek ve keşfetmek hobilerimden bazılarıdır. Sosyal medyayı takip ederim fakat iş dolayısıyla pek çok kişinin sosyal medya hesabına içerik ürettiğim için, bireysel hesap kullanmayı tercih etmiyorum. SEO konusunda kendimi geliştiriyorum.

Devamı
Yorumlar(0)
Ortalama Değerlendirme 5

Yorum yapabilmek için Oturum Aç'manız gerekmektedir.

Yorum yapılmamış, yapan ilk sen ol!