AnasayfaBlogTeori Nedir? Teori ve Hipotez Arasındaki Fark
Nedir?

Teori Nedir? Teori ve Hipotez Arasındaki Fark

22 Ocak 2020
Teori Nedir? Teori ve Hipotez Arasındaki Fark

Günlük kullanımda teori kelimesi genellikle test edilmemiş bir önsezi veya kanıtları desteklemeyen bir tahmin anlamına gelir. Ancak bilim adamları için bir teorinin neredeyse tam tersi bir anlamı vardır. Onlara göre teori; doğal dünyanın yasaları, hipotezleri ve gerçeklerini içerebilen bir yönünün iyi kanıtlanmış bir açıklamasıdır. Örneğin yerçekimi teorisi, elmaların ağaçlardan neden düştüğünü ve astronotların uzayda neden yüzdüğünü açıklar. Benzer şekilde evrim teorisi, keşfedilen fosillerden elde edilen verilerin ortaya koyduğu gibi, dünyada ve geçmişte birbirine çok benzeyen ve birbirine hiç benzemeyen onlarca bitki ve hayvanın var olduğunu açıklar.

Bir teori sadece bilinen gerçekleri açıklamakla kalmaz, aynı zamanda bilim adamlarının bir teorinin doğru olup olmadığı konusunda ne gözlemlemeleri gerektiğini tahmin etmelerini sağlar. Bilimsel teoriler test edilebilir. Yeni kanıtlar bir teori ile uyumlu olmalıdır. Değilse, teori rafine edilir veya reddedilir. Bir teorinin merkezi unsurları ne kadar uzun süre tutulursa yani ne kadar çok gözlem yapılır ne kadar çok testten geçer, ne kadar fazla gerçek açıklarsa o teori, çok güçlü bir teori olur.

Teori Ne Demek?

Bir teori, bilimsel yöntem kullanılarak oluşturulan ve birçok gerçek ve hipotezi bir araya getiren doğal dünyanın gözlemleri için dikkatle düşünülmüş bir açıklamadır. Ortak görüşte, teori genellikle tahmin edilen bir şeye atıfta bulunmak için kullanılır. Bu nedenle, bazen olumsuz bir anlama bürünebilir. Örneğin, yaratılışçılar evrimi “sadece bir teori” olarak adlandırırlar. Bu tanım, bilimde kullanıldığı gibi teorinin tanımıyla güçlü bir tezat oluşturur. Bir teori, bilimsel yöntem kullanılarak inşa edilmiş, birçok gerçek ve hipotezi bir araya getiren doğal dünyanın gözlemleri için dikkatle düşünülmüş bir açıklamadır. Hipotez ise daha ileri bilimsel gözlemlerle test edebileceğimiz bir fikirdir.

Bu tanımlar göz önünde bulundurulduğunda, bilimsel sürecin basitleştirilmiş bir versiyonu şu şekilde olacak. Bir bilim adamı doğal bir olguyu gözlemler. Daha sonra olgunun açıklaması hakkında bir hipotez geliştirir ve bir deney tasarlar ve/veya hipotezi test etmek için ek veriler toplar. Test hipotezi yanlış sayarsa, yani hipotezin yanlış olduğunu gösterirse yeni bir hipotez geliştirmesi ve test etmesi gerekir. Hipotez test tarafından desteklenirse, yani tahrif edilmezse bilim adamı bunu koruyacaktır. Ek incelemeden kurtulursa, sonunda onu gözlemlenen olguyu açıklamaya ve diğer olgularla ilişkilendirmeye yardımcı olan daha büyük bir teoriye dahil etmeye çalışabilir.

Teorik Nedir?

Teorik özetle, yalnızca gözetim dışı varlıklara atıfta bulunulması durumuna denir. Bu tür varlıkların paradigma örnekleri elektronlar, nötronlar, yerçekimi kuvvetleri, genler vs.'dir. Örneğin, 'kuvvet' teriminin anlamının Newton’un hareket yasaları ve yerçekimi yasası gibi özel kuvvetlerle ilgili diğer yasalar tarafından belirlendiği görülmektedir. Teorik hem bilim dilindeki ifadelere hem de bu tür ifadelerin referanslarına ve kavramlarına yaygın olarak uygulanan bir özelliktir. Böylece nesneler, ilişkiler ve işlevler ile bunların kavramları, türetilmiş bir anlamda teorik olarak nitelendirilebilir. 

Bilimsel bir teorinin teorik terimlerinin yorumlanmasına nasıl katkıda bulunduğunu açıklamayı amaçlayan ve böylece ne anlama geldiklerini ve nasıl anlaşıldıklarını belirleyen birkaç anlambilim tasarlanmıştır. Bu anlambilimin tümü, ilgili teorinin aksiyomatik bir biçimde verildiğini varsayar. Ancak, henüz tatmin edici bir aksiyomatizasyona direnen bilimsel teorilerde teorik terimler de tanınabilir. Bunun nedeni, bu teorilerin, evrensel aksiyomların mantıksal formuna sahip genel önermeleri içermesidir.

Teorik terimler bilim felsefesindeki birtakım konularla ilgilidir. Bu terimlerin tam teşekküllü bir semantiği genellikle bilimsel gerçekçilik ve alternatifleri hakkında bir açıklama içerir. Dahası, ancak böyle bir anlambilim gözlemin bilimdeki teori ile nasıl ilişkili olduğunu açıklayabilir. Teorik terimlerin tüm resmî açıklamaları, bilimsel bir teorinin aksiyomlarına uygulanabilecek analitik-sentetik ayrımı reddeder.

Bilimsel Teori

Bir kısım akademisyenler teori ne demek sorusuna cevap olarak teoriyi, çok çeşitli olgular için geniş, doğal bir açıklama olarak tanımlamaktadır. Teoriler kısa, tutarlı, sistematik, öngörücü ve yaygın olarak uygulanabilir, çoğu zaman birçok hipotezi bütünleştirir ve yaygınlaştırır. Bilimsel teoriler, olguların dikkatlice yapılmış gerçekçi bir analizine dayandırılmalıdır.

Gerçekler ve teoriler iki farklı şeydir. Bilimsel yöntemde, gözlemlenebilen ve/veya ölçülebilen gerçekler ile bilim adamlarının gerçekleri açıklamaları ve yorumlarını kapsayan teoriler arasında açık bir ayrım vardır. Bilimsel teori genellikle, yapılan gözlemlerin sonuçlarını ortaya koyan ifadelerle sunulur. Newton'un yerçekimi teorisi gibi, iyi bir teorinin birliği vardır. Yani çok çeşitli bilimsel koşullara uygulanabilen sınırlı sayıda problem çözme stratejisinden oluşur. İyi bir teorinin diğer bir özelliği, bağımsız olarak test edilebilen bir dizi hipotezden oluşmasıdır.

Bilimsel Teori Evrimi

Bilimsel bir teori, bilimsel yöntemin sonucu değildir. Teoriler tıpkı hipotezler gibi kanıtlanabilir veya reddedilebilir. Daha fazla bilgi toplandıkça teoriler iyileştirilebilir veya değiştirilebilir, böylece tahminin doğruluğu zamanla artar. Teoriler bilimsel bilgiyi ilerletmenin ve toplanan bilgileri pratik kullanıma sokmanın temelleridir. Bilim adamları, buluşları geliştirmek veya bir hastalığın tedavisini bulmak için teorileri kullanırlar.

Bazıları teorilerin yasa haline geldiğini düşünür, ancak teorilerin ve yasaların bilimsel yöntemde ayrı ve farklı rolleri vardır. Yasa, doğal dünyada, her test edildiğinde doğru olan ve gözlemlenen bir olgunun tanımıdır. Yasa, bir şeyin neden doğru olduğunu açıklamaz, sadece bunun doğru olduğunu belirtir. Bir teori ise bilimsel süreç boyunca toplanan gözlemleri açıklar.

Teori ve Hipotez Arasındaki Fark

Hipotez, bir varsayımdır, tartışma uğruna önerilen bir fikirdir, böylece doğru olup olmadığını görmek için test edilebilir. Bilimsel yöntemde hipotez, temel bir arka plan incelemesinden başka uygulanabilir herhangi bir araştırma yapılmadan önce oluşturulur. Bir soru sorarsınız, temel bir arka plan incelemesi yaparsınız ve sonra ulaştığınız verilerle bir hipotez oluşturursunuz. Bir hipotez genellikle belirsizdir, bu nedenle kesinlikle test edilme amacı için yapılmış bir varsayım veya öneri olarak tarif edilebilir.

Teori, hipotezin aksine, zaten verilerle kanıtlanmış olan şeyleri açıklamak için oluşturulan bir prensiptir. Big Bang Teorisi gibi bilim camiasında kabul edilen bir dizi ilkenin başlıklarında kullanılır. Deney ve rasyonel gözlemler nedeniyle, hipotezden daha doğru olma olasılığı çok daha fazladır. Teoriler hiçbir zaman kesin bir doğruluk içermese de bilimsel akıl yürütmenin temelini oluştururlar.

Bununla birlikte bilimsel olmayan kullanımda hipotez ve teori kelimeleri; genellikle sadece bir fikir, tahmin veya önseziyi ifade etmek için tercih edilir. Ancak teori kelimesi hipoteze nazaran çok daha yaygın olarak kullanılır. Teori kelimesi geniş bir yelpazede kullanılır ve bu nedenle birçok anlam içerebilir. Bunların çoğu zorlanmadan kullanılır ve bulundukları bağlama göre anlatılmak istenen şeyin ne olduğunu anlarız. Örneğin, müzik teorisinden bahsettiğimizde, müziğin kompozisyonunun altında yatan ilkelere referans olduğunu ve bu ilkeler hakkındaki bazı tahminlere referans olmadığını anlıyoruz.

Bununla birlikte, bazen sıkıntılı olan iki teori anlamı vardır. Bunlar, makul ya da bilimsel olarak kabul edilebilir bir biçimde olguları açıklamak için sunulan genel ilkeler ile henüz kanıtlanmamış varsayımdır. Bunlardan ikincisi, belirli bir bilimsel teorinin 'sadece bir teori' olarak alıkonulduğu zaman, tahmin veya varsayımdan başka bir şey olmadığını ima eden durumlarda zaman zaman yanlıştır. Bilim adamlarıyla teorileri konusunda kesinlikle aynı fikirde olunmayabilir, ancak bu kelimelerin kullanılmasının belirsiz bir hipotezi ima ettiğini kabul etmek yanlış bir yorum olur. Teori kelimesinin bilimsel kullanımı, tahmin anlamında kullanımından oldukça farklıdır.  

teori teori nedir teorik nedir hipotez bilimsel teori
Murat Çelik
Murat Çelik
Blog Yazarı

Çalıştığı resmi kurumda halen Şube Müdürü olarak görev yapmakta olup liderlik, etkili iletişim ve ekip çalışması konularında yeterli tecrübeye sahiptir. Elektrik-Elektronik Mühendisliği mezunudur. Editör ve blog yazarı kimliğinin yanısıra amatör fotoğrafçı ve satranç hakemidir.

Benzer Yazılar
Doğru ve faydalı bilgiler sağlama konusunda kararlı olan uzman ekibimizle blogumuzu her zaman yeni makaleler ve videolarla güncelliyoruz. Güvenilir tavsiyeler ve bilgilendirici içerikler arıyorsanız, blog sayfamıza mutlaka göz atın.
Motivasyon Teorileri Nelerdir?
Motivasyon

Motivasyon Teorileri Nelerdir?

13 Ağustos 2021
Liderlik Teorileri Nedir?
Liderlik

Liderlik Teorileri Nedir?

16 Ağustos 2021
Albert Einstein Buluşları
Başarılı İnsanlar

Albert Einstein Buluşları

01 Haziran 2020