AnasayfaBlogDüşünce Hataları Nelerdir?
Problemler

Düşünce Hataları Nelerdir?

27 Eylül 2021
Mavi bir elbise giyen bir kadın kameraya gülümsüyor. Sarı saçları ve omzunda mavi bir fiyonk vardır. Arka planda siyah metinli gri dikdörtgen bir işaret, simgeli beyaz bir ızgara ve siyah dikdörtgenli beyaz bir kare var. Ön planda, ortasında beyaz arka planlı siyah bir daire bulunan bir kadının göğsünün yakın çekimi görülüyor. Elbise, küçük beyaz noktalardan oluşan bir desene sahip hafif bir kumaştan yapılmıştır. Kadın elleri yanında, kendinden emin ve rahat bir pozda durmaktadır.
Düşünce HatasıTanımıSonuçları
Siyah-Beyaz DüşünmeOlayları ve durumları ya hep ya hiç mantığı ile değerlendirmekOrta yolu bulamama, yanlış analizler, fırsatları kaçırma
Aşırı GenellemeAz önerme ve durumdan hareketle genelleme yapılmasıÖzgüven eksikliği, aşağılık duygusu, narsisizm
Hatalı FalcılıkGelecekte olacak olayları sürekli olumsuz ön görmekUmutsuzluk, stres, belirsizlik
Olumluyu GörememekOlumsuz durumları büyütme ve olumlu durumları küçültmeÖzgüven eksikliği, olumsuz döngüye kapılma
Zihin Okumaktan ÇıkamamaSürekli başkalarının zihnini okumak ve tahmin etmekDavranış ve düşünceleri çarpıtma, sosyal ilişkilerin zarar görmesi
Keyfi ÇıkarsamaYeterli somut kanıt olmadan öznel yorumu gerçeğiymiş gibi kabul etmeYanlış inanışlar, doğruluğu sorgulamama
Olumsuz EtiketlemeOlaylar ve kişiler hakkında kolayca olumsuz yargıda bulunmaNegatif düşünce kalıplarının oluşması, kişinin kendini olumsuz yönde etiketlemesi
Araştırmadan Genelleme YapmaKişinin deneyim ve bilgisini genelleyerek geniş kapsamlı sonuçlara ulaşmaYanlış kararlar alabilme, bilgi eksikliği
Kendini Merkeze KoymaOlayların ve durumların sadece kişiye özgü olduğunu düşünmeSosyal çevreden uzaklaşabilme, hayal kırıklığı yaşama
Yanlış KarşılaştırmaKendini veya durumları tam bilgi sahibi olmadan diğerleriyle karşılaştırmaKendine haksızlık yapma, hayal kırıklığı yaşama

Düşünce, zihinsel bir faaliyettir ve davranış ile kararlarımızı doğrudan etkileme gücüne de sahiptir. Böyle olunca da hayatımızı olumlu ya da olumsuz etkileyen düşünceye farklı bir bakış açısıyla yaklaşmak gerekiyor. Hele ki bu düşüncelerinin bir çoğu olumsuz ise. Düşünce hataları adını verdiğimiz düşüncenin bir olumsuzluk sunması, oldukça yaygın bir durum. Ayrıca hem bireysel hem de kurumsal anlamda oldukça da zorlayıcı bir süreç. Peki birçok durumu körükleyen ve kişinin zihinsel çıkmazını yaratan düşünce hataları nelerdir ve bu hataları tespit edip nasıl kendi yolumuzu açabiliriz? Bu önemli ve gerekli soruların cevaplarına geçelim şimdi. 

Sık Rastlanılan Düşünce Hataları Nelerdir?

Düşünce hataları, bireyi gerçek anlamda yorar çünkü kişi ne kadar sosyal olursa olsun günün sonunda kendiyle baş başa kalır. İşte kişinin düşünce dünyası da o an devreye girer ve esasen yoğunlaşan düşünce bulutları her an kişiyi etkisi altına alabilir. Düşünce dünyasının olumsuz oluşumlarından biri de düşünce hatalarıdır. Kişinin psikolojisini olumsuz etkileyen düşünce hataları, hem kişisel hem de sosyal hayatta yanlış ve temelsiz düşüncelerin yığın hâline gelmesine yol açar. Düşünce yığını da kişiyi kolayca etkisi altına alır ve bilişsel çarpıtmalar hayatı yaşanamaz kılar.

Peki düşünce hatalarına karşı ne yapılabilir? Öncelikle düşünce hatalarının bir hata olduğunu tespit etmek ilk adımdır. Bu adımdan sonra ise ilgili düşünce hatasının hayatınızdaki yoğunluğuna göre uzman tavsiyelerine ve gözlemlerine ihtiyacınız olabilir. Şimdi ise en sık rastlanılan düşünce hatalarının ne olduğuna bir bakalım. 

  • Renksiz Bir Değerlendirme: Siyah-Beyaz Düşünme

İki renkli yaşamak, hayattaki olay ve durumları ya hep ya hiç mantığıyla düşünmeyi içerir. Siyah-beyaz düşünme dediğimiz durumda, kişi her durumu tek bir mantık çerçevesine yerleştirir ve ya olumludur ya da olumsuzdur gibi çok yanlış bir önermeye tutulur. Ya hep ya hiç mantığı, hayatta gri alanların ve diğer renklerin var olabileceğini duyumsamaz. Böyle bir şeyden mustarip kişi için durumların ortası yoktur ve mükemmeliyetçiliği bir yaşam kuralı olarak görür. Hep uçlarda yaşayan birinin olayları bu şekilde değerlendirmesi eksik ve yanlış analizlere, fırsatları kaçırmaya, kendi yolunu tıkamaya ve zihinsel çatışmalara yol açar. 

  • Aşırı Genelleme 

Aşırı genelleme hatası, çok az önerme ve durumdan hareketle etiketleme veya genelleme yapılmasını içerir. Tek bir durumdan hareketle zihin; kendine yeni bir genel şema belirler ve aşırı genelleme hatasına düşer. Özellikle aşağılık duygusu, özgüven eksikliği, narsisizm, güvensizlik, mükemmeliyetçilik ve felaketleştirme gibi durumların yansıması aşırı genelleme olur. Zihin, sınırlı bilgi ve deneyimden yola çıkarak düşünce yoluyla geri bildirim oluşturur ve yine eksik bir değerlendirme sonucunda aşırı genelleme ortaya çıkar. 

  • Hatalı Falcılık- Felaketleştirme

Belirsizlik, umutsuzluk ve güvensizlik, zaman zaman düşünce dünyasında tehlikeli bir falcılığa dönüşebilir. Hatalı falcılık, şimdiyi unutarak geleceğe bakan bir zihnin yansımasıdır. Stres, belirsizlik gibi durumlarda hatalı falcılık yükselişe geçer. Bunun yanında geleceği sürekli olumsuz görmek de felaketleştirmeyi içerir. Sonuçların hep kötü ve karamsar olarak hesaplanması ve sürekli geleceği düşünmek, kişinin bugününü yaşanmaz kılar. 

  • Olumluyu Görememek

Fazla olumsuz düşünce ve özgüven eksikliği, olumluyu görme önündeki engellerdir. En büyük düşünce hatalarından biri olan olumsuzu büyütmek, olumlu durumları da küçültmeye yol açıyor. Kişi bu durumda hayatındaki olumlu durumları, olağanlaştırıyor ve normal karşılayacak bir psikolojiye bürünüyor. Oysaki kişi, olumsuz durumlara daha çok vakit ayırıyor ve olduğundan daha büyük bir çerçeveye olumsuzluğu yerleştiriyor. Böyle bir durum, kişiyi oldukça yoruyor ve birbirini etkileyen bir olumsuzluk döngüsü yaratıyor.

  • Zihin Okumaktan Çıkamama

Sürekli başkalarının zihnini okumak ve buna göre çıkarsamada bulunmak da en yaygın düşünce hatalarından biri. Zihin okuma hatasında, karşıdaki kişinin düşüncelerini tahmin etmek vardır. Sürekli zihin okumak, eylem ve düşünceleri çarpıtarak tahminin gerçekmiş gibi algılanmasına yol açar ve sosyal hayattaki ilişkileri de olumsuz etkiler. 

  • Keyfi Çıkarsama

Keyfi çıkarsama, kişisel ve sosyal hayatta en sık rastlanan ve ısrarla savunulan bir düşünce hatasıdır. Keyfi çıkarsamada kişi, yeterli somut kanıt olmadan ve genele yayılmayacak kişisel deneyimlerden çıkarsama yaparak öznel bir yorumu gerçekmiş gibi sunar ve kabul eder. Elbette öznel değerlendirmeler kişinin zihninde olmalıdır fakat keyfi çıkarsamada tek bir şeye körü körüne inanma ve doğruluğu sorgulamama vardır. 

  • Olumsuz Etiketleme

Etiketleme daha çok olumsuz çarpıtmalar için kullanılıyor. Aslında keyfi çıkarsama ve bazı deneyimlerden yola çıkarak etiketlemeler yapılabiliyor. Düşünce hatası olarak etiketleme, sadece karşıdaki kişileri kapsamaz. Çoğalan düşünce hataları sonrasında kişi kendini de olumsuz yönde etiketler ve sanki bu çarpıtmalar gerçekmiş gibi olumsuz etiketlerden kurtulmak için eylemlerini ve davranışlarını sınırlar. 

İşletmelerde Düşünce Hataları

İşletme de insanlar tarafından kurulan bir kurumsal varlığı ifade ettiği için işletmelerde düşünce hataları adını verdiğimiz durumlar yaşanabiliyor. İşletmelerde düşünce hataları öyle boyutlara ulaşabiliyor ki karar verme, kararsızlık, güvensizlik ve itibar kaygı gibi olayları etkileyebiliyor. Özellikle işletmelerde karar verme esnasında, düşünce hataları olumsuz kararlara ve sonuçlara yol açabiliyor. Biz de yazının bu bölümünde karar verme aşamasında yaşanabilecek bazı düşünce hatalarını derledik. Daha fazla detay için işletmelerde karar verme teknikleri eğitimine göz atabilirsiniz. 

  • Sosyal Kanıta Fazla Önem Verme

Sosyal kanıt, bireylerin geri dönüşleri, yorumları ve değerlendirmeleri sonucu oluşan ve zamanla bir kanıta dönüşebilen bilgidir. İşletmelerinin de sık yaptığı hatalardan biri sosyal kanıta fazla önem vermektir. Sosyal kanıta fazla önem vermek, sadece o bilginin geçerliliğine uygun düşünmeyi ve davranmayı getirir. Kitle psikolojisini de içeren sosyal kanıtın her zaman geçerli ve doğru olmayacağı bilerek işleri ve kararları uygulamak gerekir. 

  • Aşırı Güven Etkisi

Aşırı güven, işletmenin kendini ve çevresini sorgulamamasına yol açar. Özellikle uzman görüşleri ve danışman fikirleri, çoğu zaman aşırı güveni yaratıyor ama kurumun kendine aşırı güveni, gerekli değerlendirmeleri yapmaktan alıkoyuyorsa orada ciddi bir düşünce hatası uygulanıyordur. Aşırı güven etkisi, öngörülere kuşkucu yaklaşmayı da engelleyerek işletmenin kendi kendini kör etmesine yol açabiliyor. 

  • Batık Maliyet Yanılgısı

Herhangi bir iş ya da proje için harcanan zamanın ve maliyetin bir fayda sağlamamasına rağmen hâlâ o işte ısrarcı olmak, batık maliyet yanılgısıyla açıklanır. Batık maliyet yanılgısında zarardan dönmemek için ısrarlı bir direnç gösterilir. Kısacası zararın neresinden dönersen kârdır yerine battı balık yan gider sözünü uygulayan bir hata söz konusudur. 

  • Doğrulama Eğilimi

Doğrulama eğilimi, yeni bilgileri sürekli kendi bakış açısı ve fikirlerle uyumlu hâle getirerek doğrulamak demektir. İşletme yöneticileri ve çalışanları bu hataya sık sık düşer ve yeni bilgileri ancak bu şekilde kabul ederler. Oysaki yöneticilerin fikirleriyle çelişen düşünce ve çözümlerin de işletme kararlarında yeri olmalıdır. Kısacası çelişen veya doğrulanamayan bilgilerin yokmuş gibi görünmemesi gerekir. 

  • Yanlış Çıpa Tuzağı

Yanlış çıpa tuzağı, yöneticilerin duyduğu ve algılandığı ilk bilgiye tutunması ve daha sonra gelen bilgilere çıpa atmasıdır. Yönetici bir şekilde duyduğu algıladığı bilgiye veya izlenime göre karar verir ve çoğunlukla bu karar da olumsuz bir sonuca yol açar. Bu durumda yapılması gereken şey, yöneticinin tek başına karar almasını engelleyerek konuya farklı açılardan değerlendirmesi sağlamaktır. 

Bireyi ve işletmeleri etkileyen düşünce hatalarından bazılarını ele aldık. Eğer bu gibi düşünce hatalarının size olan etkisini fark ettiyseniz yolun devamında da psikolojik durumunuzu düzeltecek önlemleri araştırabilirsiniz.

Siyah-Beyaz Düşünme, Olayları ve durumları ya hep ya hiç mantığı ile değerlendirmek, Orta yolu bulamama, yanlış analizler, fırsatları kaçırma, Aşırı Genelleme, Az önerme ve durumdan hareketle genelleme yapılması, Özgüven eksikliği, aşağılık duygusu, narsisizm, Hatalı Falcılık, Gelecekte olacak olayları sürekli olumsuz ön görmek, Umutsuzluk, stres, belirsizlik, Olumluyu Görememek, Olumsuz durumları büyütme ve olumlu durumları küçültme, Özgüven eksikliği, olumsuz döngüye kapılma, Zihin Okumaktan Çıkamama, Sürekli başkalarının zihnini okumak ve tahmin etmek, Davranış ve düşünceleri çarpıtma, sosyal ilişkilerin zarar görmesi, Keyfi Çıkarsama, Yeterli somut kanıt olmadan öznel yorumu gerçeğiymiş gibi kabul etme, Yanlış inanışlar, doğruluğu sorgulamama, Olumsuz Etiketleme, Olaylar ve kişiler hakkında kolayca olumsuz yargıda bulunma, Negatif düşünce kalıplarının oluşması, kişinin kendini olumsuz yönde etiketlemesi, Araştırmadan Genelleme Yapma, Kişinin deneyim ve bilgisini genelleyerek geniş kapsamlı sonuçlara ulaşma, Yanlış kararlar alabilme, bilgi eksikliği, Kendini Merkeze Koyma, Olayların ve durumların sadece kişiye özgü olduğunu düşünme, Sosyal çevreden uzaklaşabilme, hayal kırıklığı yaşama, Yanlış Karşılaştırma, Kendini veya durumları tam bilgi sahibi olmadan diğerleriyle karşılaştırma, Kendine haksızlık yapma, hayal kırıklığı yaşama
işletmelerde karar verme teknikleri düşünce hataları
Resimde uzun, siyah saçlı, gözleri kapalı ve yüzünde geniş, içten bir gülümseme olan bir kadın görülüyor. Sırtını dik tutmuş, kolları iki yanında, saçları omuzlarından ve sırtından aşağı dökülüyor. Yirmili yaşlarında görünüyor ve ten rengini tamamlayan beyaz bir bluz giyiyor. Memnun ve neşeli görünüyor, bir güven ve duruş havası yayıyor. İfadesi ve duruşu huzur ve dinginlik hissi veriyor. Uzun saçları güzelliğine ve kadınsılığına katkıda bulunarak mutlu ve kaygısız bir kadın resmini tamamlıyor.
Emine Büşra Kanat
Blog Yazarı

Ankara Üniversitesi Halkla ilişkiler ve tanıtım bölümünden mezun oldu. Lisans öğreniminde sosyal farkındalık kampanyalarında görev aldı. İstanbul İşletme Enstitüsü’nde fotoğrafçılık, iletişim, kişisel gelişim ve diğer farklı konularında yazmaya başladı.

Benzer Yazılar
Doğru ve faydalı bilgiler sağlama konusunda kararlı olan uzman ekibimizle blogumuzu her zaman yeni makaleler ve videolarla güncelliyoruz. Güvenilir tavsiyeler ve bilgilendirici içerikler arıyorsanız, blog sayfamıza mutlaka göz atın.
Bu, gözlüklü ve beyaz ceketli bir kadının yakın plan portresidir. Açık tenli ve saçları kısa bir at kuyruğu şeklinde geriye doğru toplanmış. Gözleri ince, siyah çerçeveli gözlüklerle çerçevelenmiş. Hafifçe gülümsüyor, dudakları hafifçe ayrılmış. Boynuna kadar düğmeli, beyaz, uzun kollu bir ceket giyiyor. Ellerini ceketin ceplerine sokmuş. Doğrudan kameraya bakıyor, ifadesi kendinden emin ve güven dolu. Gözleri odaklanmış, duruşu rahat ve kendinden emin. Etrafı yumuşak, nötr bir arka planla çevrili.
Kişisel Gelişim

Kendinizi Geliştirmenizin 5 Anahtarı

26 Ekim 2021
Beyaz bir yüzey üzerinde grafik içeren bir not defteri gösterilmektedir. Grafik, farklı veri kümeleri arasındaki ilişkiyi gösteren çeşitli şekil ve çizgilerden oluşan bir çubuk grafikten oluşmaktadır. Defterin sol üst köşesinde, beyaz zemin üzerinde çeşitli siyah harfler bulunan bir tabelanın yakın çekimi görülebilmektedir. Sayfanın ortasında siyah nesnelerden oluşan bir çizgi ve bunun sağında renkli bir daire görülüyor. Sağ alt köşede, çeşitli renk ve şekillerle bir resmin yakın çekimi görülebilir. Son olarak, sağ üst köşede bir kişinin yüzünün bulanık bir görüntüsü görülmekte ve yüz hatlarının seçilmesi zorlaşmaktadır.
Toplam Kalite Yönetimi

Toplam Kalite Yönetimi Nedir?

11 Mayıs 2019
Bu bir Yalın Üretim Kursu görüntüsüdür. Fotoğraftaki adam kameraya gülümseyerek güven duygusunu ve öğrenme hevesini yansıtıyor. Arka plandaki yeşil ve siyah logo, kursun profesyonelce tasarlandığını ve kaliteli eğitim verdiğini gösteriyor. Mavi harfli sarı daire bir kurs logosu veya kursu sembolize eden bir marka öğesi olabilir. Adamın yüzüne yakından bakıldığında boynu, ağzı ve sakalı görülüyor. Bu da kursun Yalın Üretim'in temel ilkelerini öğrenmeye odaklandığını gösteriyor. Genel olarak bu görsel, Yalın Üretim Kursunun eğlenceli ve ilgi çekici bir öğrenme deneyimi olduğu mesajını iletiyor.
5
(123)

Yalın Üretim Eğitimi

5 Konu5 Saat
Parlak bir gülümsemeye sahip genç bir adam doğrudan kameraya bakıyor. Açık ten rengine sahip ve kahverengi gözleri mutlulukla parlıyor. Koyu renk saçları düzgünce kesilmiş ve yüzü rahat ve memnun. Beyaz arka planla güzel bir tezat oluşturan mavi bir tişört giyiyor. Yüz ifadesi neşeli ve olumlu tavrı bulaşıcı. Gerçekten mutlu ve o andan memnun görünüyor. Bu görüntü bir neşe anını yakalıyor ve öznenin duygusunu aktarıyor.Bahadır Atmaca
12570
Bu görüntü yakın planda titreyen iki eli gösteriyor. Eller dışarıda çimenlik bir alanda duran iki kişiye ait ve arka planda bir ev görülüyor. Gökyüzü çoğunlukla açık ve güneş sahnenin üzerinde parlıyor. Her iki kişi de başparmaklarını uzatmış ve parmaklarını iç içe geçirmişlerdir. Her iki elin bilekleri görünüyor ve eller birbirini sıkıca tutuyor. Bu görüntü bir bağlantı, güven ve dostluk hissi uyandırıyor.
4.9
(19)

Görgü Kuralları Eğitimi

12 Konu5 Saat
Bu görüntü, içinde bir insan olan siyah bir daireden oluşuyor. Kişi kollarını iki yana açmış, kameraya dönük bir şekilde durmaktadır. Kişi beyaz bir gömlek ve mavi bir kot pantolon giymektedir. Arka plan gri tonda. Kişinin açık kahverengi gözleri ve kısa siyah saçları var. Daire pürüzsüz, kavisli bir dokuya ve parlak bir yüzeye sahip. Kişi kendinden emin ve güçlü görünüyor. Çemberin ortasında dururken kararlı bir ifadesi var. Resmin atmosferi davetkâr ve sıcak.Ders Eğitmeni
8080
Bu görüntü, arka planda kablolar ve beyaz tahta bulunan bir devre kartı üzerinde çalışan bir kişiyi yakalıyor. Bu, fiziksel hesaplama ve robotikte kullanılan bir mikrodenetleyici platformu olan bir Arduino eğitimidir. Görüntüdeki kişi muhtemelen devre kartını kablolarla ve beyaz tahtadaki metinle programlıyor. Kodu yazmak için muhtemelen bir dizüstü bilgisayar kullanıyorlar. Bu görüntüde kabloları işaret eden bir parmağın yakın çekimi, kişinin kabloları nasıl birbirine bağladığını gösteriyor. Arka plandaki dizüstü bilgisayar, eldeki görevin karmaşıklığını ortaya koyuyor. Bu görüntü, dijital dünya için karmaşık ama bir o kadar da gerekli bir beceriyi öğrenme ve uygulama sürecini yansıtıyor. Teknolojinin gücüne ve yeni beceriler öğrenmenin önemine dair harika bir örnek. Arduino eğitimleri öğrencilerin programlamanın temellerini öğrenmelerini ve bunları fiziksel dünyaya uygulamalarını sağlar.
5
(4)

Arduino Eğitimi

19 Konu5 Saat
Yüzünde geniş bir gülümseme olan genç bir adam kameranın önünde duruyor. Kısa, siyah saçları ve parlak, mavi gözleri var. Beyaz bir tişört ve kahverengi kemerli siyah bir kot pantolon giyiyor. Kolları iki yanında ve başı hafifçe sola doğru eğik. Rahat bir duruşu var ve anın tadını çıkarıyor gibi görünüyor. Gülümsemesi sıcak ve davetkâr, gözleri ise neşe dolu. Dünyayı ele geçirmeye hazır görünüyor.Erkan Varol
9130