AnasayfaBlogPerspektif Nedir? Ne Anlama Gelir?
Nedir?

Perspektif Nedir? Ne Anlama Gelir?

27 Şubat 2021
Perspektif Nedir?

Anlamını bilmediğimiz ve irdelediğimiz bazı kelimeler oluşumundan bugüne farklı alanlarda yeni kapılar açarak ilerler. Perspektif kelimesi de onlardan biri. TDK sözlüğünde perspektif için karşılaşacağınız tanım; “görünge, bakış açısı” şeklindedir. Tanımı bu kadar net ve kısa olsa da hayata etkileri daha komplike ve uzun olmuştur. Rönesans döneminde perspektif keşfedildiği zaman; sanat, felsefe gibi alanlar kendi içinde yeni kapılar açtı, yeni anlamlar buldu. Ve bilinenler yeniden şekillendi. Perspektif aslında yeni bir çağın başlangıcına ışık tuttu. Sadece sanat, bilim, mimari değil insanların düşünce yapısı da bu yeni görme tekniğiyle dönüşüp derinleşti.

Peki, günümüzde sıklıkla adını duyuran perspektif kelimesi tam olarak ne demek ve ne işe yarıyor? Perspektif; resim sanatında, çizim yapılırken kullanılan bir iz düşüm tekniği olarak tanımlanır. Bu teknik; nesnelerin var olan üç boyutlu halini, iki boyutlu hale indirgeyerek düz bir yüzeye, gerçekçi bir görünümle resmedilmesini sağlar.

Başarılı bir perspektif uygulaması daha gerçekçi resimler demektir. Ayrıca perspektif, farklı alanlarda karşınıza çıkması olası bir kelimedir. Ancak hangi alanda karşılaşırsanız karşılaşın kullanım amacı değişkenlik gösterse de teoride perspektifin yaygın tanımı bakış açısıdır. Mesela çizim işlemlerinde çizilen nesneye bakış açısını temsil ederken felsefede, olaylara bakış açısını temsil eden bir konumdadır.

Perspektif Ne Demek?

Perspektif kimi kaynaklarda derinlik yanılsaması olarak da tanım bulur. Bu açıklamadan perspektifin resimlere daha gerçekçi görünüm kazandırdığını ve resimdeki iki boyutlu objelere üçüncü bir boyut kattığını söyleyebiliriz. Gördüğümüz cisimleri ya da mekânları gerçeğe uygun olarak bir düzlem üzerine çeşitli çizimsel tekniklerle resimleme yöntemi de yine perspektif için bir tanım kabul edilebilir.

Perspektif etkisi geçmişe dayanan ve halen çizim sanatının önemli unsuru kabul edilen bir tekniktir. Gördüklerini daha gerçekçi çizmek isteyen insanların Orta Çağda, perspektif çizimi kolaylaştırmak için perspektograf adında bir alet kullandığı bilgisi de perspektifin geçmişini aydınlatan bilgiler arasındadır.

Bu teknikte ana kural; yakın olan cisimlerin uzaktakilerden daha büyük ve ayrıntılı gözüktüğüdür. Cisimlerin uzaklaştıkça görünüşleri gerçek görünüşünden boyutsal ve renksel olarak farklı olur, ufalır ve solar. Bu hep var olan ama insanlarca çok sonra keşfedilen bir durumdur. Perspektif; nesnelerin göze olan uzaklığı ve yakınlığına, göz hizasından aşağı – yukarı oluşuna bağlı olarak boyut ve renk değişikliklerini gerçeğe yakın olarak kolayca çizmeye yarayan bir çizim sanatı kabul edilir.

Resim çizimi için perspektif, birçok kaynakta kabaca iki ana başlık olarak ele alınır. Bunlar çizgi perspektifi ve renk perspektifidir. Çizgi perspektifi, paralel çizgilerin küçülerek sonsuzda birleşmesi şeklinde ifade edilir. Renk perspektifi ise ışık değiştikçe ve cisimlerin konumu bizden uzaklaştıkça renklerinde yaşanan değişimlerle ilgilidir. Akademik makalelere bakıldığında ise aslında perspektifin; paralel perspektif ve konik (merkezi) perspektif olarak ikiye ayrıldığını görürsünüz.

Paralel perspektif; aksonometrik ve eğik perspektif olarak kendi içinde alt başlıklara ayrılmaya devam eder. Konik perspektif ise tek kaçış noktalı, iki kaçış noktalı ve üç kaçış noktalı konik perspektif olarak alt başlıklara ayrılır. Burada bilinmesi gereken en önemli nokta sıklıkla karşılaşacağınız "kaçış noktası" terimidir. Kaçış noktasının mantığında; çizilen bir objeyi sınırlayan tüm yatay çizgilerin uzantılarının ufuk çizgisi üzerinde seçilen noktalara ulaştığı varsayılır. Birbirine paralel olan çizgilerinin ise ufuk çizgisi üzerinde aynı noktada kesiştiği kabul edilir. Bu kesişim noktasına da kaçış noktası adı verilir.

Resim Çizerken Sıklıkla Kullanılan Perspektif Çeşitleri

  • Tek Kaçış Noktalı Perspektif: Düz bir yüzeye, genellikle karşı hizadan bakıldığında kullanılır. Bir ufuk noktası ve bir kaçış noktası belirlenir. Bir diğer adı da paralel perspektif olarak bilinir. Tek kaçış noktası bulunduğundan diğerlerine kıyasla daha kolaydır. Resimde çizilen objelerin kenar çizgileri bu kaçış noktasında birleştirilir. İç mekan çizimleri, tren rayları, uzaklaşan telefon direkleri, koridor, cadde çizimleri bu perspektif yöntemi ile çizilebilir.

  • İki Kaçış Noktalı Perspektif: Bu teknik, çapraz perspektif olarak da bilinmektedir. Cisimler düzlem üzerinde daha açılı durur. Tek kaçış noktalı perspektif yönteminde çizgiler tek noktada birleşirken bu teknikte çizgiler ufuk çizgisinde iki noktada birleşir. Aşağı ya da yukarı baktırma gibi bir amaç olmadığında genellikle bu teknik kullanılır. Örneğin uzaktaki binaların çizimi ya da natürmort resimlerde sıkça kullanıldığını görebilirsiniz. Çapraz perspektifle, paralel perspektife göre daha fazla derinlik duygusu yaratabilirsiniz. Kısaca bu tekniğin en önemli özelliği iki kaçış noktası olmasıdır. 

  • Üç Kaçış Noktalı Perspektif: Diğer bir adı dikey perspektif olarak da karşınıza çıkabilir. Bu teknikte üç grup çizgi bulunur ve her biri kendisine denk gelen kaçış noktasında birleşir. Bu perspektif tekniğinde, yatay doğrultudaki iki kesişme noktası dışında dikey doğrultuda üçüncü bir kesişme noktası eklenir. Özetlemek gerekirse üç kaçış noktası bulunur ve bunlardan ikisi ufuk çizgisi üzerinde, üçüncü ise ufuk çizgisine denk gelen bir dikey hat üzerindedir. Çizimlerinizin belli bir yüksekliği göstermesini istiyorsanız üç noktalı perspektif kullanabilirsiniz.

Tek Kaçış Noktalı Perspektif Nasıl Uygulanır?

Resminize başlarken kâğıdınıza bir ufuk çizgisi çekmeden önce ufuk çizgisinin nerede olmasını istediğinize karar verin. Ufuk çizgisi; gökyüzü ile yeryüzünün birleştiği yer olarak kabul edilir. Ufku istediğiniz yere koyabilirsiniz. Burada dikkat edilmesi gereken nokta; ufuk çizgisini aşağıya koymak yukarıya bakıyor gibi bir görüntü elde etmenizi sağlarken ufuk çizgisini, kâğıdın üstüne yakın çekmek aşağı bakıyor gibi bir görüntü elde etmenizi sağlayacaktır.

Ardından ufuk çizginizin üstünde kaçış noktasının yerini belirleyerek bir işaret koyun. İlk çalışmalarda tek kaçışlı perspektifle başlanması en doğrusudur. Kaçış noktası için orta noktayı seçebilirsiniz ama kaçış noktanız ufuk çizgisinin tam ortasında olmak zorunda değil. Ama tek kaçışlı perspektif için ilk denemelerde kaçış noktasının ufuk çizgisi üzerinde tam ortada seçilmesi yeni başlayanların çizmesini kolaylaştırabilir. Kaçış noktası belirlendikten sonra bu noktadan geçen düz doğrular çizmelisiniz. Alışana kadar ilk denemelerde daha düz çizgiler elde etmek adına bir cetvel yardımınıza koşabilir. Cetvelinizi ufuk çizginizdeki kaçış noktasından geçecek biçimde yerleştirerek istediğiniz açılarda istediğiniz sayıda perspektif çizgisi çizebilirsiniz.

Böylece çizimlerinizi yaparken işinizi kolaylaştıracak kılavuz çizgilerinizi basit şekilde elde etmiş olursunuz. İşiniz bittikten sonra bu çizgileri sileceğiniz için kalemi bastırmadan hafif çizgiler çekmenizde yarar var. Bu çizgileri, resimde oluşturmak istediğiniz her obje için kılavuz olarak kullanabilirsiniz. Kılavuzluk eden perspektif çizgilerine ortogonal çizgi de denilmektedir. Bu aşamadan sonra çizeceğiniz nesnelerin ufuk düzleminin altında, üstünde veya hizasında olup olmadıkları tespit ederek resminizi yapmaya başlayabilirsiniz.

Çizeceğiniz nesnenin size en yakın yüzünü çizdikten sonra köşelerini ufuk çizgisine doğru perspektif çizgileri ile bağlamalısınız. Böylece çizeceğiniz nesne de perspektif çizgileri boyunca belli bir açı yapacak, boyutları buna oranla daralacak ve nesneniz boyut kazanacaktır. İlk deneme için örneğin giderek daralan bir sokak ve bunun iki yanına dizili evlerin ve ağaçların resmini çizmeyi deneyerek bir başlangıç yapabilirsiniz. Dilerseniz internet üzerinde bulunan perspektif videolarını izleyerek ardından deneme çizimleri yapmaya başlayabilirsiniz.

perspektif kaçış noktası ufuk çizgisi bakış açısı resim perspektif nedir perspektif ne demek
Tuba Uyar
Tuba Uyar
Blog Yazarı

1989 Aralık doğumdur. İskenderun/ Hataylıdır. Konya Necmettin Erbakan üniversitesi Bilgisayar ve Öğretim Teknolojileri Eğitimi Öğretmenliği (BÖTE) bölümünden mezun olmuştur. 2019 yılında Anadolu Üniversitesi Türk Dili ve Edebiyatı bölümüne başlamıştır, halen devam etmektedir. Yüz yüze İş güvenliği, online olarak içerik editörlüğü eğitimleri almıştır. Dijital İllüstratör çizimleri yapmakta ve yazar olarak çalışmaktadır.

Benzer Yazılar
Doğru ve faydalı bilgiler sağlama konusunda kararlı olan uzman ekibimizle blogumuzu her zaman yeni makaleler ve videolarla güncelliyoruz. Güvenilir tavsiyeler ve bilgilendirici içerikler arıyorsanız, blog sayfamıza mutlaka göz atın.