Published on: 29 Nisan 2019 Konuk Yazar 0 Yorum
Okuma Sayısı : 517

Stres çoğu zaman hayatımızın kaçınılmaz bir parçasıdır. Genellikle olumsuz bir durum olarak görülse de zaman zaman da sağlığımız açısından gereklidir.

Türk Dil Kurumu bu durumu, ruhsal gerilim olarak tanımlamaktadır. Kelimenin kökeni Latince “estrica”, Eski Fransızca “estrece” kelimelerine dayanır. Daha geniş anlamıyla, kişinin güç ve baskıya karşı gösterdiği dirençtir. Vücudumuz stres durumuna karşı fiziksel, duygusal ve psikolojik tepkiler verebilmektedir.

Stres Nasıl Başlar?

Stres yaşamanın ilk adımı zarar/kayıp, tehdit veya meydan okuma şeklinde olabilen birincil değerlendirmedir. Zarar/kayıp ve tehdit değerlendirmeleri olumsuz duygular uyandırmakta ve bu duygular stres seviyesini artırmaktadır. Meydan okuma değerlendirmesi ise  olumlu duygular uyandırmakta ve bu duygular da stres seviyesini azaltmaktadır. Değerlendirmeyi yaptıktan sonra özellikle de bir tehdit veya zarar/kayıp değerlendirmesi yaptıktan sonra vücudumuz bu durumla başa çıkabilmek için sakin bir durumdan fiziksel olarak uyarılmış bir duruma geçer.

Fizyolojik Bir Tepki: Savaş-Kaç Tepkisi

Savaş-kaç tepkisi, büyük miktarda enerji kaynağını kaslara ve beyne yönlendirir, sağlığımızı tehdit eden fiziksel uyarıcılar veya yeni, tehdit edici, meydan okuyucu olan psikolojik durumlar tarafından tetiklenebilir ve vücudu uyararak harekete yani savaş-kaça hazırlayan çeşitli fizyolojik tepkileri içerir. Savaş-kaç tepkisini harekete geçiren iki uyarıcı vardır: Fiziksel uyarıcı ve psikolojik uyarıcı. Bir polis sireni, kaza, hırsız, hortum, timsah veya fiziksel sağlımızı tehdit edici herhangi bir uyarıcıyla karşı karşıya kaldığımızda vücudumuzun savaş-kaç tepkisi vermesi fiziksel uyarıcılar yoluyla oluşan tepkilerdir. Bununla birlikte psikolojik uyarıcılar yoluyla oluşan tepkilere de sınavlardan dolayı kaygılanmak, uzun süre sırada beklemek zorunda kalmak, trafikte sabırsızlanmak yani can sıkıcı durumlara maruz kalmak örnek verilebilir.

Strese Karşı Vücudumuz Ne Yapar?

Stres durumunda vücut üç aşamadan geçer: Alarm aşaması, direnç aşaması ve yorulma aşaması.

Alarm aşaması, stres durumuna karşı verilen ilk tepkidir ve savaş-kaç tepkisinin tetiklenmesiyle belirlenir; buna karşılık savaş-kaç tepkisi fizyolojik uyarılmaya sebep olur. Savaş-kaç tepkileri gelip geçici olduğu için alarm aşamasında psikosomatik tepkiler geliştirmeyiz. Fakat bu durum uzun süreli olarak devam ederse vücudumuz direnç aşamasına geçer.

Direnç aşaması, vücudun sürekli devam eden stres durumunda verdiği tepkidir. Bu sırada fizyolojik tepkilerin çoğunluğu normal seviyelere geri döner ancak vücut büyük miktarda enerji deposunu tüketir.

Yorulma aşaması ise vücudun uzun süreli stres durumunda verdiği tepkidir. Bu aşama kendini iç organların bozulması veya enfeksiyonlarla savaşan bağışıklık sisteminin zayıflaması şeklinde belli eder.

Bu üç aşamayı şu şekilde bir örnekle daha rahat anlayabiliriz. Örneğin uykusuzluk çekiyorsunuz ve yapmanız gereken birçok iş var. Vaktinizin az olmasından dolayı endişeleniyor ve bu durumu sağlığınız için tehdit edici olarak değerlendiriyorsunuz, bu yüzden de vücudunuz alarm aşamasına giriyor. Bu dönemin sonuna doğru endişeniz devam ediyor ise sürekli bir savaş-kaç tepkisi oluşturuyorsunuz ve bu da vücudunuzun direnç aşamasına geçmesine neden oluyor. Bu aşama esnasında vücudunuz sürekli bir savaş-kaç durumunda olduğu için önemli hormon, mineral ve glikoz(kan şekeri) kaynaklarını tüketir. Eğer gerginliğiniz devam ediyor ise vücudunuz yorulma aşamasına girecektir ve pek çok kötü semptoma maruz kalacaktır (mide bulantısı, kas ağrısı, alerjiler vb.).

Stresle Bağlantılı Olarak Çatışma

Çatışma, birbiriyle uyumsuz iki veya daha fazla ihtimal ya da seçenek arasından seçim yapmamız gerektiğinde yaşadığımız durumdur.  Bu durumların bizi çatışmaya sokmasının nedeni seçtiğimiz şey ne olursa olsun, çok istediğimiz bir şeyden vazgeçmek zorunda kalmamız veya kaçındığımız bir şeyi yapmak zorunda kalmamızdır. Üç tür çatışmadan bahsedebiliriz: Yaklaşma-yaklaşma, kaçınma-kaçınma ve yaklaşma-kaçınma.

Yaklaşma-yaklaşma çatışması, sonuçları keyifli olan iki durum arasında seçim yapmayı ifade eder. İlk bakışta en az gergin olan çatışma türünün bu olduğu zannedilebilir fakat bazen en gergin olanı bu olabilir. Çünkü keyifli sonuçlardan bir tanesinden vazgeçmek zorundayızdır. Örneğin; bir partiye gitmek ile bir arkadaşınızı görmek arasında seçim yapmak zorunda kalabilirsiniz.

Kaçınma-kaçınma çatışması, sonuçları keyifsiz olan iki durum arasında seçim yapmayı ifade eder. Bu çatışma türünde son kararı verene kadar fikrimizi pek çok kez değiştirebiliriz çünkü keyifsiz bir durumu erteleyebilmek için karar vermeyi de mümkün olduğu kadar erteleriz. Örneğin; sevmediğiniz bir dersin ödevini yapmak ile sevmediğiniz bir başka dersin sınavına çalışmak arasında karar vermeniz gerektiğinde bu çatışmayı yaşarsınız.

Yaklaşma-kaçınma aşaması ise hem olumlu hem de olumsuz yanları olan tek bir durumu ifade eder. Örneğin; yeni tanıştığınız birini kahve içmeye davet etmek kendinizi iyi hissetmenize yol açar fakat aynı zamanda reddedilme korkusu kendiniz kötü hissetmenize neden olacağından kaçınmaya çalışırsınız. Hayatımız genellikle yaklaşma-kaçınma çatışmalarıyla doludur. Bunlara karar vermeye çalışmak çok huzursuz deneyimlere dönüşebilir.

İnsan, hayatı boyunca pek çok gerilime maruz kalır ve önemli olan görmezden gelmek, boyun eğmek, hükmetmek değildir. Çünkü o durumla karşılaşmadan onu çözmek mümkün değildir. Problem çözme aşamalarını doğru bir şekilde uygularsak gerginlikleri başarılı bir şekilde yönetmemiz olasıdır. Önemli olan, ne kendimizi bu duruma teslim etmememiz gerektiğini ne de hiç huzursuz olmayacağımız bir hayat sürmeyi beklememeyi unutmamamızdır. İdeal olan orta seviyede bir stres yaşayarak kaliteli bir yaşam sürmektir. Yaşadığınız stresli durumlar ile baş edebilmek için Stresten Kaçınmak yazımızı okumanız faydalı olacaktır.

Yazar: Beste Begüm Yiğit

  • stres ,
  • kaygı
Yazar
    Blog Yazarı
Özgeçmiş

İstanbul İşletme Enstitüsünde yazılarının yayınlanmasını isteyen konuk yazarlarımız için oluşturulan bilgi kartıdır. Birçok alanda ve disiplindeki yazıları bu hesap üzerinde bulabilirsiniz.

Devamı